Arc of Work

Methods of research in psychology

2010-10-18T07:24:00.000-07:00

http://www.youtube.com/watch?v=kyOlUekJmUA

Psychologia społeczna

2010-02-23T00:23:00.000-08:00

Program zajęć: studia stacjonarne I stopnia, kierunek: Socjologia, I rok (semestr 2)

Forma zajęć: konwersatorium: 30 godzin

CELE KSZTAŁCENIA:
Celem zajęć jest zapoznanie studentów z problematyką, podstawowymi teoriami i wynikami badań w dziedzinie psychologii społecznej. Wiedza dotycząca podstawowych pojęć, jakimi operuje ta dyscyplina ma rozwijać u studentów umiejętności analizy mechanizmów wpływu obecności innych ludzi na zachowanie się jednostki.

TREŚCI KSZTAŁCENIA:
[1] Psychologia społeczna jako nauka (wprowadzenie + zajęcia organizacyjne)
Przedmiot i metody psychologii społecznej (definicja Aronsona). Wyjaśnienie zachowań człowieka w różnych szkołach psychologicznych (introspekcjonizm, bahawioryzm, psychoanaliza, psychologia postaci, psychologia poznawcza). Pytania stawiane przez psychologię społeczną.

[2] Wiedza jednostki o świecie społecznym
Schematy poznawcze a przetwarzanie informacji o świecie. Budowa i funkcje schematów poznawczych (dostępność schematu, zdarzenia poprzedzające). Zmiana schematów, samospełniające się proroctwo. Konstrukty społeczne a indywidualne traktowanie obiektu.
1. Jan Strelau (red.), Psychologia. Podręcznik akademicki t. 3. Jednostka w społeczeństwie i elementy psychologii stosowanej. GWP, Gdańsk 2000, Rozdz. 42.1 Wiedza jednostki i sądy o świecie społecznym, s. 25-44.
2. Elliot Aronson, Timothy D. Wilson, Robin M. Alert, Psychologia społeczna. Serce i umysł. Wydawnictwo Zysk i S-ka, Poznań 1997, Rozdz. 4 Poznanie społeczne: w jaki sposób myślimy o świecie społecznym, s. 126-169.
3. Serge Moscovici, (red.), Psychologia społeczna w relacji ja – inni, Wydawnictwa Szkolne i Pedagogiczne, Warszawa 1998, Rozdz. 8. Postrzeganie innych: podejście socjopoznawcze, s. 156-178.

[3] Wyjaśnianie przyczyn zdarzeń
Procesy atrybucji w koncepcjach Heidera, Jonesa i Davisa, Bema, Kelley’a. Błędy i tendencyjności procesów atrybucji.
4. Jan Strelau (red.), Psychologia. Podręcznik akademicki t. 3. Jednostka w społeczeństwie i elementy psychologii stosowanej. GWP, Gdańsk 2000, Rozdz. 42.2 Procesy atrybucji, s. 45-68.
5. David G. Myers, Psychologia społeczna, Wyd. Zysk i S-ka, Poznań 2003, rozdz. Sądy i przekonania społeczne, 93-110.
6. Hans Eysenck, Michael Eysenck, Podpatrywanie umysłu, GWP, Gdańsk 2003, rozdz. 16. Wiarygodność zeznań naocznych świadków, 17. Czy można robić dwie rzeczy jednocześnie? 18. Zapamiętywanie i zapominanie, s. 204-236.

[4] Procesy oceniania
Ocenianie jako oddolne integrowanie danych. Ocenianie jako odgórne wykorzystanie schematu. Ocenianie jako proces tendencyjnego sprawdzania hipotez. Zjawisko samospełniającego się proroctwa. Asymetrie i tendencyjności procesu oceniania. Efekt pierwszeństwa, efekt świeżości oraz inne asymetrie ewaluatywne. Heurystyki i wnioskowanie.
7. Jan Strelau (red.), Psychologia. Podręcznik akademicki t. 3. Jednostka w społeczeństwie i elementy psychologii stosowanej. GWP, Gdańsk 2000, Rozdz. 42.3. Ocenianie ludzi, s. 68-76.
8. David G. Myers, Psychologia społeczna, Wyd. Zysk i S-ka, Poznań 2003, rozdz. Sądy i przekonania społeczne, 110-150.

[5] Postawy i ich zmiana
Definicja i wymiary postawy (emocjonalny, poznawczy, behawioralny). Źródła i geneza postaw. Postawy a rozumienie świata. Postawy jawne i utajone. Zmiana postaw. Uodpornienie postawy. Komunikaty perswazyjne. Efekt bumerangowy a teoria reaktancji. Zmiana postaw przez oddziaływanie reklamy oraz innych przekazów masowych.
9. Elliot Aronson, Timothy D. Wilson, Robin M. Alert, Psychologia społeczna. Serce i umysł. Wydawnictwo Zysk i S-ka, Poznań 1997, Rozdz. 8 Postawy i zmiana postaw: wpływanie na myśli i uczucia, s. 312-353.
10. Dominika Maison, Utajone postawy konsumenckie. Analiza możliwości wykorzystania metody IAT, Rozdz. 1. Co to są postawy utajone? GWP, Gdańsk 2004, s. 13-35.

[6] Motywy ludzkiego działania
Obraz jednostki w psychologii poznawczej. Potrzeba podtrzymywania samooceny a praca nad budowaniem adekwatnego obrazu świata. Teoria dysonansu poznawczego Festingera. Dysonans podecyzyjny. Teoria autoafirmacji. Samopotwierdzanie a podwyższanie poczucia własnej wartości.
11. Elliot Aronson, Timothy D. Wilson, Robin M. Alert, Psychologia społeczna. Serce i umysł. Wydawnictwo Zysk i S-ka, Poznań 1997, Rozdz. 1 Wprowadzenie do psychologii społecznej, s. 19-31, rozdz. 3. Dysonans poznawczy a potrzeba podtrzymywania samooceny, s. 78-122.
12. Hans Eysenck, Michael Eysenck, Podpatrywanie umysłu, GWP, Gdańsk 2003, rozdz. 19. Rozwiązywanie wewnętrznego konfliktu, s. 237-248.

[7] Wpływ społeczny
Konformizm. Informacyjny a normatywny wpływ społeczny. Eksperyment Ascha. Autorytet. Zasada wzajemności. Zaangażowanie i konsekwencja. Techniki nakłaniania i manipulacji (drzwiami w twarz, stopa w drzwi, niska piłka). Skutki fizycznej obecności innych – facylitacja i hamowanie (próżniactwo) społeczne. Konformizm a procesy dezindywiduacji. Podejmowanie decyzji przez grupę. Typy zadań realizowanych przez grupy.
13. Jan Strelau (red.), Psychologia. Podręcznik akademicki t. 3. Jednostka w społeczeństwie i elementy psychologii stosowanej, GWP, Gdańsk 2000, Rozdz. 46. Wpływ społeczny, s.188 – 204.
14. Robert Cialdini, Wywieranie wpływu na ludzi. Teoria i praktyka. GWP, Gdańsk 1995.15. Serge Moscovici (red.), Psychologia społeczna w relacji ja – inni. Rozdz. Wpływy świadome i nieświadome, Wydawnictwa Szkolne i Pedagogiczne, Warszawa 1998.

[8] Hiperuległość
Zachowania jednostek w sektach i grupach kultowych. Pranie mózgu. Syndrom maltretowanego współmałżonka. Mentalność sambo. Syndrom wyuczonej bezradności. Syndrom sztokholmski. Huśtawka emocjonalna. Uległość wobec autorytetu.
16. Dariusz Doliński, „Hiperuległość” w: Jednostka i społeczeństwo. Podejście psychologiczne. (red.) Maria Lewicka przy współpracy Janusza Grzelaka, GWP, Gdańsk 2001.
17. Rosalind B. Penfold, Kochać zbyt mocno (Kapcie potwora), czyli o tym jak wygląda przemoc domowa. Wydawnictwo Nowa Proza, Warszawa 2007.

[9] Manipulacja i perswazja w relacjach społecznych
18. Marek Tokarz, „Naiwne taktyki manipulacyjne: 1. Presja i szantaż”, s. 245-264. [w:] M. Tokarz, Argumentacja. Perswazja. Manipulacja. GWP, Gdańsk 2006.
19. Susan Forward, Donna Frazier, Szantaż emocjonalny, GWP, Gdańsk 1999, rozdz. 4, Narzędzia pracy szantażysty, s. 71-86; rozdz. 5. Wewnętrzny świat szantażysty, s. 87-105; rozdz. 6. Trzeba dwojga, s. 106-129; rozdz. 7 Wpływ szantażu, s. 130-142 (w sumie: rozdziały: 4-7, s. 71-142).

[10] Propaganda i psychologia reklamy
20. Frank R. Kardes, Psychologia reklamy [w:] Timothy C. Brock, Melanie C. Green (red.) Perswazja. Prespektywa psychologiczna, Wydawnictwo Uniwersytetu Jagiellońskiego, Kraków 2007, s. 368-393.
21. J. Borkowski, Świt wolnego słowa. Język propagandy politycznej 1981-1995, rozdz. „Propaganda, perswazja, nowomowa. Uściślenia terminologiczne i stanowisko badawcze"” s. 15-28, Wydawnictwo Uniwersytetu Wrocławskiego, Wrocław 2003.

[11] Autoprezentacja i atrakcyjność interpersonalna
Techniki i strategie autoprezentacji. Motywy podejmowania zachowań autoprezentacyjnych. Czynniki kreujące atrakcyjność (częstość kontaktów, podobieństwo a dopełnienie, techniki ingracjacyjne).
22. Andrzej Szmajke, Autoprezentacja – niewinny spektakl dla innych i siebie, [w:] Złudzenia, które pozwalają żyć (red.) Mirosław Kofta i Teresa Szustrowa, Wydawnictwo Naukowe PWN, Warszawa 2001, s. 146-176.
23. David G. Myers, Psychologia społeczna, Wyd. Zysk i S-ka, Poznań 2003, rozdz. Autoprezentacja, s. 86-91.
24. Mark Leary, Wywieranie wrażenia na innych. O sztuce autoprezenatcji, GWP, Gdańsk 1999, rozdział 3 Motywy autoprezentacji.
25. A. Tesser, R. B. Felson, J. M. Suls (red.), Ja i tożsamość. Perspektywa psychologiczna, rozdział 8 Strategiczna kontrola informacji: kierowanie wrażeniem i autoprezentacja w życiu codziennym, GWP, Gdańsk 2004.
26. Elliot Aronson, Timothy D. Wilson, Robin M.Akert Psychologia społeczna. Serce i umysł. Rozdz. 10 Atrakcyjność interpersonalna: od pierwszego wrażenia do związków uczuciowych. Zysk i S - ka Wydawnictwo. Poznań 1997.
27. Zbigniew Nęcki: Atrakcyjność wzajemna rozdz. 5: Wzajemna percepcja i rozdz. 6: Rola wyglądu fizycznego. Wydawnictwo Profesjonalnej Szkoły Biznesu, Kraków 1996.

[12] Męskość – kobiecość.
Kształtowanie tożsamości rodzajowej.
28. Nancy Etcoff, Przetrwają najpiękniejsi. Wszystko, co nauka mówi o ludzkim pięknie. Wydawnictwo CiS i Wydawnictwo W.A.B.
29. Ellyn Kaschack, Nowa psychologia kobiety. Podejście feministyczne, GWP, Gdańsk 1998, rozdz. Cielesność tożsamości, s.69-98; rozdz. Ciało jako przedmiot prezentacji, Ciało jako pole walki, Jedzenie czy seks.
30. Sandra Lipsitz Bem Męskość Kobiecość. O różnicach wynikających z płci ; rozdz. Kształowanie tożsamości rodzajowej. Wrastanie w kulturę s. 129 – 145 oraz część Dążenie do utopii : eliminowanie polaryzacji rodzajów; s. 181 – 185. GWP, Gdańsk 2000.
31. „Kobiety i mężczyźni: odmienne spojrzenie na róźnice”. (red.) Bogdan Wojciszke Rozdział 4: „Społeczne uczenie się męskości i kobiecości”, s.97-114, GWP, Gdańsk 2002.
32. Elizabeth Badinter: XY tożsamość mężczyzny, cz. I - „Stworzenie samca Y” (cała) i rozdz. 2 „Mężczyzna pogodzony z samym sobą” w cz. II: „Być mężczyzną (XY)”, s. 144-163. Wydawnictwo W. A. B.,Warszawa 1993.
33. Zbyszko Melosik „Kryzys męskości w kulturze współczesnej” s. 7-88, Wydawnictwo Wolumin. Poznań 2002 lub:
34. Krzysztof Arcimowicz „Obraz mężczyzny w polskich mediach. Prawda. Fałsz. Stereotyp", rozdziały: I – „Dwa paradygmaty męskości w kulturze współczesnej” i III – „Wizerunek mężczyzny w reklamie telewizyjnej”, VI – „Wzory męskości propagowane w podręcznikach przysposobienia do życia w rodzinie i wychowania do życia w rodzinie”; GWP, Gdańsk 2003.
35. Robert Bly: Żelazny Jan. Rzecz o mężczyznach, Rebis 1993.
36. Ole Vedfeld, Kobiecość w mężczyźnie. Psychologia współczesnego mężczyzny, Wydawnictwo Eneteia 2004.

[13] Emocje w życiu społecznym
Zachowania prospołeczne. Agresja w życiu społecznym (uwarunkowania sytuacyjne, hamowanie zachowań agresywnych). Deindywiduacja i anonimowość. Oddziaływanie mediów. Teoria społecznego uczenia się agresji. Altruizm. Psychologia miłości: trzy składniki związku (intymność, namiętność, zaangażowanie).
37. Elliot Aronson, Timothy D. Wilson, Robin M. Alert, Psychologia społeczna. Serce i umysł. Wydawnictwo Zysk i S-ka, Poznań 1997, Rozdz. 11 Zachowania prospołeczne: dlaczego ludzie pomagają innym?, s. 454-493; Rozdz. 12 Agresja: dlaczego ranimy innych ludzi? s. 496-535.
38. Hans Eysenck, Michael Eysenck, Podpatrywanie umysłu, GWP, Gdańsk 2003, rozdz. 6.Seks, przemoc i kasety wideo, s. 81-91, rozdz. 15. Buzujące emocje, s. 188-199.[14] StereotypyProcesy stereotypizacji. Cechy, trwałość, pochodzenie i funkcje stereotypów. Autokategoryzacja. Tożsamość osobista i tożsamość grupowa. Swojskość i obcość jako kategorie postrzegania społecznego. Hipoteza kontaktu międzygrupowego. Konflikt międzygrupowy.
39. Walter G. Stephan, Cookie W. Stephan, Wywieranie wpływu przez grupy. Psychologia relacji, rozdz. „Stereotypy”, s.13-43, GWP, Gdańsk 1999.
40. C. N. Macrae, Ch. Stangor, M. Hewstone, Stereotypy i uprzedzenia. Najnowsze ujęcie, cz. II - „Powstawanie i rozwój stereotypów”, s.37-97, GWP, Gdańsk 1999.
41. Ewa Nowicka, Swojskość i obcość jako kategorie socjologicznej analizy [w:] Swoi i obcy, red. Ewa Nowicka, UW 1990 lub z książki Inny, obcy, wróg, red. Ewa Nowicka i Jan Nawrocki, artykuł P. Szydlaka i E. Nowickiej: „Swoi i obcy: granice jawne i ukryte”.
42. Mirosław Kofta, Grzegorz Sędek, Stereotypy duszy grupowej a postawy wobec obcych: wyniki badań sondażowych, [w:] Psychologia rozumienia zjawisk społecznych, red. B. Wojciszke, M. Jarymowicz, PWN, Łódź 1999.
43. Rene Girard, Kozioł ofiarny, rozdz. „Stereotypy prześladowań”, WŁ, Łódź 1987.44. Jean Delumeau, Strach w kulturze Zachodu, rozdz. IX - „Agenci Szatana II. Żyd, zło absolutne”, PAX 1986.

[15] Uprzedzenia i ich zwalczanie
Rodzaje uprzedzeń. Modyfikowanie stereotypów i uprzedzeń.
45. Elliot Aronson, Timothy D. Wilson, Robin M. Alert, Psychologia społeczna. Serce i umysł. Wydawnictwo Zysk i S-ka, Poznań 1997, Rozdz. 13 Uprzedzenia: przyczyny i lekarstwa, s. 539-586.
46. Jane Elliot, Siła i patologia uprzedzeń, s. 577-580 oraz 568-570 [w:] Philip G. Zimbardo, Floyd L. Ruch, Psychologia i życie, Wyd. Naukowe PWN, Warszawa 1994.
47. Dawid M. Amodio, Patricia G. Devine, Zmieniane uprzedzeń: wpływ perswazji na ukryte i jawne przejawy tendencyjności rasowej, [w:] Timothy C. Brock, Melanie C. Green (red.) Perswazja. Prespektywa psychologiczna, Wydawnictwo Uniwersytetu Jagiellońskiego, Kraków 2007, s. 326-365.
48. Anne Mass, Luciano Arcuri: Język a stereotypizacja [w:] C. N. Macrae, Ch. Stangor, M. Hewstone: Stereotypy i uprzedzenia. Najnowsze ujęcie, GWP, Gdańsk 1999.
49. Todd D. Nelson „Psychologia uprzedzeń”, GWP, Gdańsk 2003, rozdział 8 „Seksizm”, szczególnie „Seksizm w języku”.
50. Psychologia. Podręcznik akademicki. Jednostka w społeczeństwie i elementy psychologii stosowanej (red.) Jan Strelau rozdz. Uprzedzenia s. 214 – 223. GWP, Gdańsk 2000.

[] Kolokwium zaliczeniowe

WYKAZ UMIEJĘTNOŚCI:
Student powinien znać podstawowe koncepcje i pojęcia, jakimi posługuje się psychologia społeczna przy wyjaśnianiu zachowań ludzkich oraz umieć je odnieść do analizy konkretnych sytuacji społecznych.

FORMA WERYFIKACJI WIEDZY:
Kolokwium pisemne, testy z lektur przed rozpoczęciem zajęć.

Literatatura podstawowa:
1. Strelau J. (red.), Psychologia. Podręcznik akademicki. T.3: Jednostka w społeczeństwie i elementy psychologii stosowanej, GWP, Gdańsk 2000. (zwł. Dział VIII pt. „Człowiek w relacji z innymi”, s. 25-224)
2. Aronson E., Wilson T.D., Akert R.M., Psychologia społeczna. Serce i umysł, Wyd. Zysk i S-ka, Poznań 1997.
3. Cialdini R., Wywieranie wpływu na ludzi. Teoria i praktyka, GWP, Gdańsk 1995.
4. Kozielecki J., Psychologiczne koncepcje człowieka, PIW, Warszawa 1980.
5. Stehan W.G., Stephan C.W., Wywieranie wpływu przez grupy. Psychologia relacji, GWP, Gdańsk 1999.

Literatura uzupełniająca:
6. Philip G. Zimbardo, Floyd L. Ruch, Psychologia i życie, Wydawnictwo Naukowe PWN, Warszawa 1994, s. 92–136.
7. Roger R. Hock (red.), 40 prac badawczych, które zmieniły oblicze psychologii. Fascynująca podróż w krainę nauki, GWP, Gdańsk 2003.
8. Tomaszewski T. (red.), Psychologia ogólna, PWN, Warszawa 1982.
9. Wiesław Łukaszewski, Wielkie pytania psychologii, GWP, Gdańsk 2003.
10. Kozielecki J., Psychologiczne koncepcje człowieka, PIW, Warszawa 1980.
11. Elliot Aronson, Człowiek istota społeczna, Wydawnictwo Naukowe PWN, Warszawa 2002.
12. Elliot Aronson (red.) Człowiek istota społeczna. Wybór tekstów, Wydawnictwo Naukowe PWN, Warszawa 2002.

Kontakt z wykładowcą: anna.kacperczyk@gmail.com

Konsultacje: Wydz. Ek–Soc., pok. A122

Gorąco polecam:

2010-02-05T15:12:00.000-08:00

Jill Bolte Taylor "How it feel to have a stroke"
1. http://www.youtube.com/watch?v=Gk_ynD0UMuY&feature=related
2. http://www.youtube.com/watch?v=cQVVkSzYMsE&NR=1

Facylitacja a próżniactwo społeczne

2009-04-19T06:08:00.000-07:00

Facylitacja społeczna
= to wpływ samej fizycznej obecności innych osób na poziom działania jednostek, prowadzący do lepszego wykonania zadań łatwych i gorszego wykonania zadań trudnych. Powodem facylitacji jest przeżywane przez jednostkę pobudzenie i napięcie wynikające z samej obecności innych oraz fakt, że mogą oni dokonywać oceny naszego działania.

Fizyczna obecność innych nie zawsze działa pobudzająco. Są sytuacje, w których przebywanie wśród innych uspokaja nas i wywołuje poczucie bezpieczeństwa. W takich warunkach występuje zjawisko próżniactwa społecznego = polegającego na zmniejszeniu wysiłku i własnego wkładu w działanie wykonywane grupowo. Wówczas łatwe zadania wykonujemy gorzej, ale poziom wykonania zadań trudnych podnosi się. Kluczowy dla wystąpienia tego zjawiska jest brak możliwości oceny indywidualnego wkładu poszczególnych jednostek w zadanie zbiorowe.

[na podstawie: Aronson 2007]

PSYCHOLOGIA SPOŁECZNA

2009-04-19T05:59:00.000-07:00

PYTANIA SPRAWDZAJĄCE

I ZAGADNIENIA DO EGZAMINU

1) Definicja psychologii społecznej.
2) Założenia psychologii poznawczej.
3) Na czym polega dysonans poznawczy?
4) Jakie są sposoby redukowania dysonansu poznawczego?
5) Na czym polega i jakie konsekwencja ma dysonans podecyzyjny?
6) Na czym polega technika „niskiej piłki”?
7) Jak decyzja o działaniu nieetycznym wpływa na nasze przekonania i postawy?
8) Teoria autoafirmacji.
9) Teoria samopotwierdzenia.
10) Co to jest schemat poznawczy?
11) Jakie wyróżniamy rodzaje schematów? (schematy cech, schematy osób, skrypty)
12) Jak zbudowany jest schemat poznawczy? (zasada prototypowości, zasada hierarchiczności)
13) W jaki sposób schematy wpływają na przetwarzanie i zapamiętywanie informacji?
14) Jakie warunki musza być spełnione, aby skrypt zaczął regulować przebiegiem zachowania?
15) Co to są atrybucje? (spostrzegane przyczyny zdarzeń)
16) Jakie znasz najważniejsze błędy i tendencyjności atrybucyjne? (podstawowy błąd atrybucji, asymetria aktor-obserwator, egotyzm atrybucyjny, egocentryzm atrybucyjny, efekt fałszywej powszechności).
17) Czym różni się wyjaśnianie przyczyn zdarzeń powtarzalnych i niepowtarzalnych w ujęciu Harolda Kelleya?
18) Na czym polega pierwotny błąd atrybucji i jakie są jego przyczyny?
19) Jakie są przyczyny atrybucyjnej asymetrii aktor-obserwator?
20) Kiedy ludzie przeceniają stopień rozpowszechnienia własnych poglądów i zachowań?
21) Funkcje procesów atrybucji.
22) Jakie znasz sposoby oddolnej integracji danych? (sumowanie, uśrednianie, ważone uśrednianie)
23) Kiedy ocenianie przyjmuje postać oddolnego integrowania danych?
24) W jakich sytuacjach uruchamiany jest proces odgórnego wykorzystania schematu przy ocenianiu i na czym on polega?
25) Na czym polega proces tendencyjnego sprawdzania hipotez?
26) Na czym polega zjawisko samospełniającego się proroctwa?
27) Na czym polega i w jaki sposób jest wyjaśniany „efekt pierwszeństwa”?
28) Na czym polega i w jakich warunkach pojawia się „efekt świeżości”?
29) Co to jest facylitacja i jak wpływa na wykonanie zadań?
30) Czym jest próżniactwo społeczne?
31) Jakie można wyróżnić rodzaje grup ze względu na charakter zadań, jakie mają do wykonania? (zadania addytywne, konuinktywne, dysjunktywne) .
32) Wywieranie wpływu na ludzi – narzędzia wpływu wg Cialdiinego (reguły: wzajemności, zaangażowania i konsekwencji, społecznego dowodu słuszności/ konformizmu, autorytetu, lubienia i sympatii, niedostępności).
33) Na czym polega technika nakłaniania „drzwiami w twarz” i jakie są ograniczenia tej techniki?
34) Jakie są konsekwencje zastosowania techniki nakłaniania „stopa w drzwi”?
35) Definicja postawy.
36) Jakie są komponenty postawy?
37) Skąd się biorą postawy? (nabywanie przekonań, przeżycia emocjonalne, własne zachowania, przejmowanie „gotowych” postaw od innych).
38) Na czym polega „zjawisko samej ekspozycji” i w jakich warunkach zachodzi?
39) Na ile zachowanie jest zgodne z postawami w sytuacjach indywidualizujących, dezindywiduujących i skryptowych?
40) Na czym polega zjawisko reaktancji?
41) Stereotypy i ich funkcje w naszym życiu.
42) Autoprezentacja – jako forma wpływu społecznego.
43) Jakie znasz typologie strategii autoprezentacyjnych?
44) Od czego zależy siła motywacji do podejmowania zachowań autoprezentacyjnych?
45) Na czym polega hiperuległość i w jakich sytuacjach się pojawia?
46) Na czym polega syndrom Sztokholmski?
47) Jak wyjaśniany jest syndrom maltretowanego współmałżonka?
48) Huśtawka emocjonalna jako sposób wymuszania hiperuległości.
49) Fazy „prania mózgu” (brainwashing) jako przykład hiperuległości w grupach kultowych.
50) Zachowanie człowieka w sytuacji dezindywiduującej.
51) Z jakich elementów składa się procesualny model perswazji Billa McGuire’a?
52) Co oznacza „peryferyjny” a co „centralny tor” w teorii dwutorowości perswazji?
53) Jakie znasz rodzaje uprzedzeń? (awersywne, dominatywne, wyniakjące z niejasności)
54) W jaki sposób można walczyć z uprzedzeniami i przeciwdziałać im (hipoteza kontaktu; modyfikowanie stereotypów, rekategoryzacja, świadoma kontrola).
55) Na czym polega efekt sprężyny przy zwalczaniu stereotypów i uprzedzeń?

Literatura
1. Jan Strelau (red.) Psychologia. Podręcznik akademicki. T 3: Jednostka w społeczeństwie i elementy psychologii stosowanej, GWP, Gdańsk 2000. (zwł. Dział VIII pt. „Człowiek w relacji z innymi”, s. 25-224.)
2. Elliot Aronson, Timothy D. Wilson, Robin M. Akert, Psychologia społeczna. Serce i umysł, Wyd. Zysk i S-ka, Poznań 1997.
3. Elliot Aronson, Człowiek istota społeczna, Wydawnictwo Naukowe PWN, Warszawa 2002.
4. Elliot Aronson (red.) Człowiek istota społeczna. Wybór tekstów, Wydawnictwo Naukowe PWN, Warszawa 2002.
5. Robert Cialdini, Wywieranie wpływu na ludzi. Teoria i praktyka, GWP, Gdańsk 1995.
6. Philip G. Zimbardo, Floyd L. Ruch, Psychologia i życie, Wydawnictwo Naukowe PWN, Warszawa 1994, s. 92–136.
7. Dariusz Doliński „Hiperuległość”[w:] Jednostka i społeczeństwo. Podejście psychologiczne. (red.) Maria Lewicka przy współpracy Janusza Grzelaka, GWP, Gdańsk 2001.
8. Walter G. Stehan, Cookie W. Stephan, Wywieranie wpływu przez grupy. Psychologia relacji, GWP, Gdańsk 1999.
9. Józef Kozielecki, Psychologiczne koncepcje człowieka, PIW, Warszawa 1980.
10. Allan Pease, Mowa ciała. Jak odczytywać myśli innych ludzi z ich gestów, Jedność, Kielce 2001.
11. Roger R. Hock (red.), 40 prac badawczych, które zmieniły oblicze psychologii. Fascynująca podróż w krainę nauki, GWP, Gdańsk 2003.
12. Wiesław Łukaszewski, Wielkie pytania psychologii, GWP, Gdańsk 2003.

Psychologia społeczna

2009-02-15T12:30:00.000-08:00

studia stacjonarne I stopnia, kierunek: Socjologia, I rok (semestr 2)
Forma zajęć: konwersatorium: 30 godzin

CELE KSZTAŁCENIA:
Celem zajęć jest zapoznanie studentów z problematyką, podstawowymi teoriami i wynikami badań w dziedzinie psychologii społecznej. Wiedza dotycząca podstawowych pojęć, jakimi operuje ta dyscyplina ma rozwijać u studentów umiejętności analizy mechanizmów wpływu obecności innych ludzi na zachowanie się jednostki.

TREŚCI KSZTAŁCENIA:
[1] Psychologia społeczna jako nauka
(wprowadzenie + zajęcia organizacyjne)
Przedmiot i metody psychologii społecznej (definicja Aronsona). Wyjaśnienie zachowań człowieka w różnych szkołach psychologicznych (introspekcjonizm, bahawioryzm, psychoanaliza, psychologia postaci, psychologia poznawcza). Pytania stawiane przez psychologię społeczną.

[2] Motywy ludzkiego działania
Obraz jednostki w psychologii poznawczej. Potrzeba podtrzymywania samooceny a praca nad budowaniem adekwatnego obrazu świata. Teoria dysonansu poznawczego Festingera. Dysonans podecyzyjny. Teoria autoafirmacji. Samopotwierdzanie a podwyższanie poczucia własnej wartości.
1. Elliot Aronson, Timothy D. Wilson, Robin M. Alert, Psychologia społeczna. Serce i umysł. Wydawnictwo Zysk i S-ka, Poznań 1997, Rozdz. 1 Wprowadzenie do psychologii społecznej, s. 19-31, rozdz. 3. Dysonans poznawczy a potrzeba podtrzymywania samooceny, s. 78-122.
2. Hans Eysenck, Michael Eysenck, Podpatrywanie umysłu, GWP, Gdańsk 2003, rozdz. 19. Rozwiązywanie wewnętrznego konfliktu, s. 237-248.

[3] Co to jest wpływ społeczny?
Konformizm. Informacyjny a normatywny wpływ społeczny. Eksperyment Ascha. Autorytet. Zasada wzajemności. Zaangażowanie i konsekwencja. Techniki nakłaniania i manipulacji (drzwiami w twarz, stopa w drzwi, niska piłka). Skutki fizycznej obecności innych – facylitacja i hamowanie (próżniactwo) społeczne. Konformizm a procesy dezindywiduacji. Podejmowanie decyzji przez grupę. Typy zadań realizowanych przez grupy.
3. Jan Strelau (red.), Psychologia. Podręcznik akademicki t. 3. Jednostka w społeczeństwie i elementy psychologii stosowanej, GWP, Gdańsk 2000, Rozdz. 46. Wpływ społeczny, s.188 – 204.
4. Robert Cialdini, Wywieranie wpływu na ludzi. Teoria i praktyka. GWP, Gdańsk 1995.
5. Serge Moscovici (red.), Psychologia społeczna w relacji ja – inni. Rozdz. Wpływy świadome i nieświadome, Wydawnictwa Szkolne i Pedagogiczne, Warszawa 1998.

[4] Hiperuległość
Zachowania jednostek w sektach i grupach kultowych. Pranie mózgu. Syndrom maltretowanego współmałżonka. Mentalność sambo. Syndrom wyuczonej bezradności. Syndrom sztokholmski. Huśtawka emocjonalna. Uległość wobec autorytetu.
6. Dariusz Doliński, „Hiperuległość” w: Jednostka i społeczeństwo. Podejście psychologiczne. (red.) Maria Lewicka przy współpracy Janusza Grzelaka, GWP, Gdańsk 2001.
7. Rosalind B. Penfold, Kochać zbyt mocno (Kapcie potwora), czyli o tym jak wygląda przemoc domowa. Wydawnictwo Nowa Proza, Warszawa 2007.

[5] Manipulacja i perswazja w relacjach społecznych
8. Marek Tokarz, „Naiwne taktyki manipulacyjne: 1. Presja i szantaż”, s. 245-264. [w:] M. Tokarz, Argumentacja. Perswazja. Manipulacja. GWP, Gdańsk 2006.
9. Susan Forward, Donna Frazier, Szantaż emocjonalny, GWP, Gdańsk 1999, rozdz. 4, Narzędzia pracy szantażysty, s. 71-86; rozdz. 5. Wewnętrzny świat szantażysty, s. 87-105; rozdz. 6. Trzeba dwojga, s. 106-129; rozdz. 7 Wpływ szantażu, s. 130-142 (w sumie: rozdziały: 4-7, s. 71-142).

[6] Propaganda i psychologia reklamy
10. Frank R. Kardes, Psychologia reklamy [w:] Timothy C. Brock, Melanie C. Green (red.) Perswazja. Prespektywa psychologiczna, Wydawnictwo Uniwersytetu Jagiellońskiego, Kraków 2007, s. 368-393.
11. J. Borkowski, Świt wolnego słowa. Język propagandy politycznej 1981-1995, rozdz. „Propaganda, perswazja, nowomowa. Uściślenia terminologiczne i stanowisko badawcze"” s. 15-28, Wydawnictwo Uniwersytetu Wrocławskiego, Wrocław 2003.

[7] Wiedza jednostki o świecie społecznym
Schematy poznawcze a przetwarzanie informacji o świecie. Budowa i funkcje schematów poznawczych (dostępność schematu, zdarzenia poprzedzające). Zmiana schematów, samospełniające się proroctwo. Konstrukty społeczne a indywidualne traktowanie obiektu.
12. Jan Strelau (red.), Psychologia. Podręcznik akademicki t. 3. Jednostka w społeczeństwie i elementy psychologii stosowanej. GWP, Gdańsk 2000, Rozdz. 42.1 Wiedza jednostki i sądy o świecie społecznym, s. 25-44.
13. Elliot Aronson, Timothy D. Wilson, Robin M. Alert, Psychologia społeczna. Serce i umysł. Wydawnictwo Zysk i S-ka, Poznań 1997, Rozdz. 4 Poznanie społeczne: w jaki sposób myślimy o świecie społecznym, s. 126-169.
14. Serge Moscovici, (red.), Psychologia społeczna w relacji ja – inni, Wydawnictwa Szkolne i Pedagogiczne, Warszawa 1998, Rozdz. 8. Postrzeganie innych: podejście socjopoznawcze, s. 156-178.

[8] Wyjaśnianie przyczyn zdarzeń
Procesy atrybucji w koncepcjach Heidera, Jonesa i Davisa, Bema, Kelley’a. Błędy i tendencyjności procesów atrybucji.
15. Jan Strelau (red.), Psychologia. Podręcznik akademicki t. 3. Jednostka w społeczeństwie i elementy psychologii stosowanej. GWP, Gdańsk 2000, Rozdz. 42.2 Procesy atrybucji, s. 45-68.
16. David G. Myers, Psychologia społeczna, Wyd. Zysk i S-ka, Poznań 2003, rozdz. Sądy i przekonania społeczne, 93-110.
17. Hans Eysenck, Michael Eysenck, Podpatrywanie umysłu, GWP, Gdańsk 2003, rozdz. 16. Wiarygodność zeznań naocznych świadków, 17. Czy można robić dwie rzeczy jednocześnie? 18. Zapamiętywanie i zapominanie, s. 204-236.

[9] Procesy oceniania
Ocenianie jako oddolne integrowanie danych. Ocenianie jako odgórne wykorzystanie schematu. Ocenianie jako proces tendencyjnego sprawdzania hipotez. Zjawisko samospełniającego się proroctwa. Asymetrie i tendencyjności procesu oceniania. Efekt pierwszeństwa, efekt świeżości oraz inne asymetrie ewaluatywne. Heurystyki i wnioskowanie.
18. Jan Strelau (red.), Psychologia. Podręcznik akademicki t. 3. Jednostka w społeczeństwie i elementy psychologii stosowanej. GWP, Gdańsk 2000, Rozdz. 42.3. Ocenianie ludzi, s. 68-76.
19. David G. Myers, Psychologia społeczna, Wyd. Zysk i S-ka, Poznań 2003, rozdz. Sądy i przekonania społeczne, 110-150.

[10] Postawy i ich zmiana
Definicja i wymiary postawy (emocjonalny, poznawczy, behawioralny). Źródła i geneza postaw. Postawy a rozumienie świata. Postawy jawne i utajone. Zmiana postaw. Uodpornienie postawy. Komunikaty perswazyjne. Efekt bumerangowy a teoria reaktancji. Zmiana postaw przez oddziaływanie reklamy oraz innych przekazów masowych.
20. Elliot Aronson, Timothy D. Wilson, Robin M. Alert, Psychologia społeczna. Serce i umysł. Wydawnictwo Zysk i S-ka, Poznań 1997, Rozdz. 8 Postawy i zmiana postaw: wpływanie na myśli i uczucia, s. 312-353.
21. Dominika Maison, Utajone postawy konsumenckie. Analiza możliwości wykorzystania metody IAT, Rozdz. 1. Co to są postawy utajone? GWP, Gdańsk 2004, s. 13-35.

[11] Autoprezentacja i atrakcyjność interpersonalna
Techniki i strategie autoprezentacji. Motywy podejmowania zachowań autoprezentacyjnych. Czynniki kreujące atrakcyjność (częstość kontaktów, podobieństwo a dopełnienie, techniki ingracjacyjne).
22. Andrzej Szmajke, Autoprezentacja – niewinny spektakl dla innych i siebie, [w:] Złudzenia, które pozwalają żyć (red.) Mirosław Kofta i Teresa Szustrowa, Wydawnictwo Naukowe PWN, Warszawa 2001, s. 146-176
23. David G. Myers, Psychologia społeczna, Wyd. Zysk i S-ka, Poznań 2003, rozdz. Autoprezentacja, s. 86-91.
24. Mark Leary, Wywieranie wrażenia na innych. O sztuce autoprezenatcji, GWP, Gdańsk 1999, rozdział 3 Motywy autoprezentacji.
25. A. Tesser, R. B. Felson, J. M. Suls (red.), Ja i tożsamość. Perspektywa psychologiczna, rozdział 8 Strategiczna kontrola informacji: kierowanie wrażeniem i autoprezentacja w życiu codziennym, GWP, Gdańsk 2004.
26. Elliot Aronson, Timothy D. Wilson, Robin M.Akert Psychologia społeczna. Serce i umysł. Rozdz. 10 Atrakcyjność interpersonalna: od pierwszego wrażenia do związków uczuciowych. Zysk i S - ka Wydawnictwo. Poznań 1997.
27. Zbigniew Nęcki: Atrakcyjność wzajemna rozdz. 5: Wzajemna percepcja i rozdz. 6: Rola wyglądu fizycznego. Wydawnictwo Profesjonalnej Szkoły Biznesu, Kraków 1996.

[12] Męskość – kobiecość. Kształtowanie tożsamości rodzajowej.
28. Nancy Etcoff, Przetrwają najpiękniejsi. Wszystko, co nauka mówi o ludzkim pięknie. Wydawnictwo CiS i Wydawnictwo W.A.B.
29. Ellyn Kaschack, Nowa psychologia kobiety. Podejście feministyczne, GWP, Gdańsk 1998, rozdz. Cielesność tożsamości, s.69-98; rozdz. Ciało jako przedmiot prezentacji, Ciało jako pole walki, Jedzenie czy seks.
30. Sandra Lipsitz Bem Męskość Kobiecość. O różnicach wynikających z płci ; rozdz. Kształowanie tożsamości rodzajowej. Wrastanie w kulturę s. 129 – 145 oraz część Dążenie do utopii : eliminowanie polaryzacji rodzajów; s. 181 – 185. GWP, Gdańsk 2000.
31. „Kobiety i mężczyźni: odmienne spojrzenie na róźnice”. (red.) Bogdan Wojciszke Rozdział 4: „Społeczne uczenie się męskości i kobiecości”, s.97-114, GWP, Gdańsk 2002.
32. Elizabeth Badinter: XY tożsamość mężczyzny, cz. I - „Stworzenie samca Y” (cała) i rozdz. 2 „Mężczyzna pogodzony z samym sobą” w cz. II: „Być mężczyzną (XY)”, s. 144-163. Wydawnictwo W. A. B.,Warszawa 1993.
33. Zbyszko Melosik „Kryzys męskości w kulturze współczesnej” s. 7-88, Wydawnictwo Wolumin. Poznań 2002 lub:
34. Krzysztof Arcimowicz „Obraz mężczyzny w polskich mediach. Prawda. Fałsz. Stereotyp", rozdziały: I – „Dwa paradygmaty męskości w kulturze współczesnej” i III – „Wizerunek mężczyzny w reklamie telewizyjnej”, VI – „Wzory męskości propagowane w podręcznikach przysposobienia do życia w rodzinie i wychowania do życia w rodzinie”; GWP, Gdańsk 2003.
35. Robert Bly: Żelazny Jan. Rzecz o mężczyznach, Rebis 1993.
36. Ole Vedfeld, Kobiecość w mężczyźnie. Psychologia współczesnego mężczyzny, Wydawnictwo Eneteia 2004.

[13] Emocje w życiu społecznym
Zachowania prospołeczne. Agresja w życiu społecznym (uwarunkowania sytuacyjne, hamowanie zachowań agresywnych). Deindywiduacja i anonimowość. Oddziaływanie mediów. Teoria społecznego uczenia się agresji. Psychologia miłości: trzy składniki związku (intymność, namiętność, zaangażowanie).
37. Elliot Aronson, Timothy D. Wilson, Robin M. Alert, Psychologia społeczna. Serce i umysł. Wydawnictwo Zysk i S-ka, Poznań 1997, Rozdz. 11 Zachowania prospołeczne: dlaczego ludzie pomagają innym?, s. 454-493; Rozdz. 12 Agresja: dlaczego ranimy innych ludzi? s. 496-535.
38. Hans Eysenck, Michael Eysenck, Podpatrywanie umysłu, GWP, Gdańsk 2003, rozdz. 6.Seks, przemoc i kasety wideo, s. 81-91, rozdz. 15. Buzujące emocje, s. 188-199.

[14] Stereotypy
Procesy stereotypizacji. Cechy, trwałość, pochodzenie i funkcje stereotypów. Autokategoryzacja. Tożsamość osobista i tożsamość grupowa. Swojskość i obcość jako kategorie postrzegania społecznego. Hipoteza kontaktu międzygrupowego. Konflikt międzygrupowy.
39. Walter G. Stephan, Cookie W. Stephan, Wywieranie wpływu przez grupy. Psychologia relacji, rozdz. „Stereotypy”, s.13-43, GWP, Gdańsk 1999.
40. C. N. Macrae, Ch. Stangor, M. Hewstone, Stereotypy i uprzedzenia. Najnowsze ujęcie, cz. II - „Powstawanie i rozwój stereotypów”, s.37-97, GWP, Gdańsk 1999.
41. Ewa Nowicka, Swojskość i obcość jako kategorie socjologicznej analizy [w:] Swoi i obcy, red. Ewa Nowicka, UW 1990 lub z książki Inny, obcy, wróg, red. Ewa Nowicka i Jan Nawrocki artykuł P. Szydlaka i E. Nowickiej: „Swoi i obcy: granice jawne i ukryte”.
42. Mirosław Kofta, Grzegorz Sędek, Stereotypy duszy grupowej a postawy wobec obcych: wyniki badań sondażowych, [w:] Psychologia rozumienia zjawisk społecznych, red. B. Wojciszke, M. Jarymowicz, PWN, Łódź 1999.
43. Rene Girard, Kozioł ofiarny, rozdz. „Stereotypy prześladowań”, WŁ, Łódź 1987.
44. Jean Delumeau, Strach w kulturze Zachodu, rozdz. IX - „Agenci Szatana II. Żyd, zło absolutne”, PAX 1986.

[15] Uprzedzenia i ich zwalczanie
Rodzaje uprzedzeń. Modyfikowanie stereotypów i uprzedzeń.
45. Elliot Aronson, Timothy D. Wilson, Robin M. Alert, Psychologia społeczna. Serce i umysł. Wydawnictwo Zysk i S-ka, Poznań 1997, Rozdz. 13 Uprzedzenia: przyczyny i lekarstwa, s. 539-586.
46. Jane Elliot, Siła i patologia uprzedzeń, s. 577-580 oraz 568-570 [w:] Philip G. Zimbardo, Floyd L. Ruch, Psychologia i życie, Wyd. Naukowe PWN, Warszawa 1994.
47. Dawid M. Amodio, Patricia G. Devine, Zmieniane uprzedzeń: wpływ perswazji na ukryte i jawne przejawy tendencyjności rasowej, [w:] Timothy C. Brock, Melanie C. Green (red.) Perswazja. Prespektywa psychologiczna, Wydawnictwo Uniwersytetu Jagiellońskiego, Kraków 2007, s. 326-365.
48. Anne Mass, Luciano Arcuri: Język a stereotypizacja [w:] C. N. Macrae, Ch. Stangor, M. Hewstone: Stereotypy i uprzedzenia. Najnowsze ujęcie, GWP, Gdańsk 1999.
49. Todd D. Nelson „Psychologia uprzedzeń”, GWP, Gdańsk 2003, rozdział 8 „Seksizm”, szczególnie „Seksizm w języku”.
50. Psychologia. Podręcznik akademicki. Jednostka w społeczeństwie i elementy psychologii stosowanej (red.) Jan Strelau rozdz. Uprzedzenia s. 214 – 223. GWP, Gdańsk 2000.

[] Kolokwium zaliczeniowe

WYKAZ UMIEJĘTNOŚCI: Student powinien znać podstawowe koncepcje i pojęcia, jakimi posługuje się psychologia społeczna przy wyjaśnianiu zachowań ludzkich oraz umieć je odnieść do analizy konkretnych sytuacji społecznych.

FORMA WERYFIKACJI WIEDZY:
Kolokwium pisemne, testy z lektur przed rozpoczęciem zajęć.

Literatatura podstawowa:
1. Strelau J. (red.), Psychologia. Podręcznik akademicki. T.3: Jednostka w społeczeństwie i elementy psychologii stosowanej, GWP, Gdańsk 2000. (zwł. Dział VIII pt. „Człowiek w relacji z innymi”, s. 25-224)
2. Aronson E., Wilson T.D., Akert R.M., Psychologia społeczna. Serce i umysł, Wyd. Zysk i S-ka, Poznań 1997.
3. Cialdini R., Wywieranie wpływu na ludzi. Teoria i praktyka, GWP, Gdańsk 1995.
4. Kozielecki J., Psychologiczne koncepcje człowieka, PIW, Warszawa 1980.
5. Stehan W.G., Stephan C.W., Wywieranie wpływu przez grupy. Psychologia relacji, GWP, Gdańsk 1999.

Literatura uzupełniająca
6. Philip G. Zimbardo, Floyd L. Ruch, Psychologia i życie, Wydawnictwo Naukowe PWN, Warszawa 1994, s. 92–136. 7. Roger R. Hock (red.), 40 prac badawczych, które zmieniły oblicze psychologii. Fascynująca podróż w krainę nauki, GWP, Gdańsk 2003.
8. Tomaszewski T. (red.), Psychologia ogólna, PWN, Warszawa 1982.
9. Wiesław Łukaszewski, Wielkie pytania psychologii, GWP, Gdańsk 2003.
10. Kozielecki J., Psychologiczne koncepcje człowieka, PIW, Warszawa 1980.
11. Elliot Aronson, Człowiek istota społeczna, Wydawnictwo Naukowe PWN, Warszawa 2002.
12. Elliot Aronson (red.) Człowiek istota społeczna. Wybór tekstów, Wydawnictwo Naukowe PWN, Warszawa 2002.

Kontakt z wykładowcą: anna.kacperczyk@gmail.com
Konsultacje: Wydz. Ek–Soc., pok. A122

NEGOCJACJE

2009-01-31T08:33:00.000-08:00

studia niestacjonarne I stopnia, Kierunek: Ekonomia; 2 rok, semestr 3
Forma zajęć: wykład 15 godzin

Celem zajęć jest zapoznanie studentów z podstawową wiedzą dotyczącą prowadzenia rozmów i negocjacji w biznesie. Słuchacze powinni po ukończeniu zajęć posiąść niezbędną wiedzę na temat procesu negocjacji, również w sytuacjach trudnych oraz asertywnego prowadzenia rozmów w biznesie.

Treści kształcenia
1. Istota negocjacji. Definicje. Negocjacje jako forma komunikacji perswazyjnej.
2. Co to jest asertywność? Rola zachowań asertywnych oraz poczucia własnej wartości w komunikowaniu własnych potrzeb.
3. Problematyka komunikacji interpersonalnej. Trening w zakresie komunikowania się. Analiza procesu komunikacji. Rola komunikatów werbalnych i niewerbalnych. Komunikacja międzykulturowa.
4. Rola efektywnej komunikacji w procesie negocjowania. Etapy procesu negocjacyjnego (przygotowanie, otwarcie, negocjacje, finalizacja, wdrożenie ustaleń).
5. Style i srategie negocjacyjne. Negocjacje miękkie, twarde oraz negocjacje 'wokół meritum'. Techniki i triki negocjacyjne. Ustępstwa. Pułapki i chwyty negocjacyjne. Metody manipulacji, reagowanie na manipulację.
6. Konflikt interesów a negocjacje. Konflikt - źródła, koszty i korzyści, strategie rozwiązywania. Konstruktywne rozwiązywanie konfliktów.
7. Negocjowanie Metodą Interesów (oddzielanie interesów od stanowisk i osób od problemów). BATNA – jako element przygotowania do negocjacji.
8. Rozpoznawanie i ocena potrzeb i oczekiwań klienta (partnera). Sytuacje trudne w negocjacjach. Radzenie sobie z impasem w negocjacjach. Najczęstsze błędy popełniane w negocjacjach. Cechy dobrego negocjatora.

Wykaz umiejętności
Student oprócz merytorycznej znajomości powyższych treści kształcenia, powinien umieć zastosować wiedzę dotyczącą procesu negocjacji do rozwiązania konkretnych sytuacji konfliktu interesów, umieć w sposób konkretny i zdecydowany komunikować swoje potrzeby, chęci i uczucia innym ludziom, bez naruszania ich praw.

Forma weryfikacji wiedzy
Zaliczenie w formie zaprezentowania kompetentnie przeprowadzonych negocjacji i rozwiązaniu kilku gier symulacyjnych oraz test wyboru sprawdzający wiedzę w zakresie podstawowych pojęć dotyczących procesu negocjacji.

Literatura podstawowa
Roger Fisher, William Ury [1991]: Dochodząc do tak. Negocjowanie bez poddawania się. Warszawa: PWE.
William Ury [1995] Odchodząc od nie. Negocjowanie od konfrontacji do kooperacji. Warszawa: PWE.
Zbigniew Nęcki [1991]: Negocjacje w biznesie. Kraków: Wydawnictwo Profesjonalnej Szkoły Biznesu.
Gael Lindenfield [1999]: Asertywność, Ravi.

Literatura uzupełniająca
Gael Lindenfield, Poczucie własnej wartości, Ravi 1995.
A. Pease: Język ciała. Jak czytać myśli ludzi z ich gestów. Gemini, Kraków, 1994; s. 11-44, 121-123.
Zbigniew Nęcki, Komunikacja międzyludzka, Kraków 2000.
W. Mastenbroek [1997] Negocjowanie. Warszawa: PWN.
Robert A. Rządca, Paweł Wujec, Negocjacje, PWE, Warszawa 1999.

Polecane linki

Psychologia

2007-12-01T02:10:00.000-08:00

PSYCHOLOGIA
PYTANIA SPRAWDZAJĄCE i ZAGADNIENIA DO EGZAMINU

1) Definicja psychologii.
2) Przedmiot i metoda badawcza psychologii introspekcyjnej.
3) Założenia behawioryzmu.
4) Warunkowanie klasyczne Pawłowa a warunkowanie oparte na konsekwencjach (insrumentalne ~ Thorndike’a, sprawcze ~ Skinnera).
5) Struktura osobowości wg psychoanalizy (id, ego, superego).
6) Na czym polega dynamika potrzeb wg Maslowa? (piramida potrzeb)
7) Założenia psychologii poznawczej.
8) Na czym polega dysonans poznawczy (wg Festingera)?
9) Jakie są sposoby redukowania dysonansu poznawczego?
10) Na czym polega i jakie konsekwencje ma dysonans podecyzyjny?
11) Na czym polega technika „niskiej piłki”?
12) Jak decyzja o działaniu nieetycznym wpływa na nasze przekonania i postawy?
13) Teoria autoafirmacji.
14) Teoria samopotwierdzenia.
15) Co to jest schemat poznawczy i jak jest zbudowany?
16) W jaki sposób aktywizowane są schematy poznawcze?
17) Jakie wyróżniamy rodzaje schematów (schematy cech, schematy osób, skrypty)?
18) Co to są atrybucje?
19) Jakie są i na czym polegają najważniejsze błędy i tendencyjności atrybucyjne? (podstawowy błąd atrybucji, asymetria aktor-obserwator, egotyzm atrybucyjny, egocentryzm atrybucyjny, efekt fałszywej powszechności).
20) W jaki sposób wyjaśniamy przyczyny zdarzeń powtarzalnych wg H. Kelleya (informacje o spójności, powszechności i wybiórczości zachowania)?
21) Jakie znasz sposoby oddolnej integracji danych? (sumowanie, uśrednianie, ważone uśrednianie)
22) Na czym polega odgórne wykorzystanie schematu przy ocenianiu?
23) Na czym polega proces tendencyjnego sprawdzania hipotez (samospełniające się proroctwo)?
24) Kiedy ocenianie ma charakter schematopochodny?
25) Na czym polega i w jaki sposób jest wyjaśniany „efekt pierwszeństwa”?
26) Na czym polega i w jakich warunkach pojawia się „efekt świeżości”?
27) Na czym polega technika nakłaniania „drzwiami w twarz” i jakie są ograniczenia tej techniki?
28) Jakie są konsekwencje zastosowania techniki nakłaniania „stopa w drzwi”?
29) Na czym polega zjawisko reaktancji (oporu psychologicznego)?
30) Co to jest „syndrom sztokholmski”?

Literatura
1. Philip G. Zimbardo, Floyd L. Ruch, Psychologia i życie, Wydawnictwo Naukowe PWN, Warszawa 1994, s. 92–136.
2. Jan Strelau (red.) Psychologia. Podręcznik akademicki. T 3: Jednostka w społeczeństwie i elementy psychologii stosowanej, GWP, Gdańsk 2000. (zwł. Dział VIII pt. „Człowiek w relacji z innymi”, s. 25-224.)
3. Elliot Aronson, Timothy D. Wilson, Robin M. Akert, Psychologia społeczna. Serce i umysł, Wyd. Zysk i S-ka, Poznań 1997.
4. Elliot Aronson (red.) Człowiek istota społeczna. Wybór tekstów, Wydawnictwo Naukowe PWN, Warszawa 2002.
5. Robert Cialdini, Wywieranie wpływu na ludzi. Teoria i praktyka, GWP, Gdańsk 1995.
6. Walter G. Stehan, Cookie W. Stephan, Wywieranie wpływu przez grupy. Psychologia relacji, GWP, Gdańsk 1999.
7. Józef Kozielecki, Psychologiczne koncepcje człowieka, PIW, Warszawa 1980.
8. Wiesław Łukaszewski, Wielkie pytania psychologii, GWP, Gdańsk 2003.
9. Calvin S. Hall, Gardner Lindzey, Teorie osobowości, PWN, Warszawa 1994.

HIPERULEGŁOŚĆ

2007-11-24T12:43:00.001-08:00

"gdy człowiek zachowuje się wyraźnie wbrew własnemu interesowi i wyznawanym przez siebie wartościom" (D. Doliński, 2002)

"gdy członkowie grup kultowych, pod wpływem charyzmatycznego lidera, są skłonni posunąć się nawet do zbiorowego samobójstwa" (B. Zabłocki 1999)

syndrom sztokholmski
syndrom maltretowanego współmałżonka
mentalność sambo
huśtawka emocjonalna
posłuszeństwo wobec autorytetu
hiperuległość w grupach kultowych

Wymiary wpływu:
1) intencjonalny – niezamierzony
2) długotrwały – krótkotrwały
3) bezpośredni (jawny) – utajony (niejawny)

Źródło: Dariusz Doliński, Hiperuległość [w:] M. Lewicka, J. Grzelak (red.) Jednostka i społeczeństwo. Podejście psychologiczne, GWP, Gdańsk 2001, ss. 103-116.

autoprezentacja c.d.

2007-11-24T11:57:00.001-08:00

Style autoprezentacji wg Astrid Schutz

(Na podstawie: A. Szmajke, 2001, s. 157.)

AUTOPREZENTACJA

2007-11-24T11:46:00.000-08:00

Autoprezentacja to celowe działanie zmierzające do wywołania u osób z otoczenia pożądanego przez jednostkę wizerunku własnej osoby. Działania autoprezentacyjne są specyficzną formą wywierania wpływu społecznego.

Autoprezenter

ma na celu zwiększenie kontroli nad zachowaniami innych ludzi
robi to poprzez kreowanie określonego wizerunku własnej osoby
kontroluje informacje docierające do odbiorcy
stara się wywrzeć odpowiednie wrażenie na odbiorcy

Goffman (1981)
Jones, Pittman (1982)
Leary, Kowalski (1990)
Schlenker, Britt, Pennington (1996)
Schutz (1998)

Strategie autoprezentacji wg Jonesa i Pittman
Taksonomia Edwarda Jonesa i Thone Pittman (1982) opisuje 5 najczęściej występujących w zachowaniu ludzi strategii autoprezentacyjnych = publicznych wizerunków, jakie próbujemy zasugerować innym ludziom.

1) ingracjacja ~ ingratiation
2) autopromocja ~ self-promotion
3) kreowanie wizerunku osoby doskonałej moralnie ~ exemplification
4) zastraszanie ~ intimidation
5) kreowanie wizerunku osoby bezradnej ~ supplication

Ingracjator = podnosi swoją siłę wpływu poprzez redukowanie prawdopodobieństwa, że partner interakcji doświadczy wzmocnień negatywnych

Autopromotor = demonstruje swoje sprawności i kompetencje – wskazując tym samym swoją niezwykłą przydatność w rozwiązaniu problemów partnera interakcji.

Egzemplifikator = podwyższa swoje możliwości wpływu społecznego przez aktywizowanie norm społecznych związanych z poczuciem winy.

Intymidator = zwiększa swój wpływ społeczny przez grożenie partnerowi negatywnymi konsekwencjami w przypadku niespełnienia oczekiwań.

Suplifikator = zwiększa swoje możliwości sprawowania kontroli nad otoczeniem poprzez aktywizowanie u partnera normy społecznego zobowiązania. Demonstrując słabość i zależność...

Style autoprezentacji wg Astrid Schutz
Dwa continua:
– Dążenie do sprawienia dobrego wrażenia vs. Unikanie sprawienia złego wrażenia
– Aktywność/ ryzyko vs. Pasywność/ ostrożność

Chociaż konkretne działania mogą się rożnić, być świadome/ nieświadome, wymagać dużego/ małego wysiłku, być realizowane automatycznie/ w sposób kontrolowany, być efektywne/ nieefektywne, to współczesne poglądy na autoprezentację podkreślają jej powszechność: autoprezentacja jest wszechobecną cechą zachowań społecznych (Schlenker 1987)

Motywy podejmowania zachowań autoprezentacyjnych

dążenie do maksymalizacji bilansu zysków i kosztów w relacjach społecznych
podwyższanie/ ochrona poczucia własnej wartości autoprezentera
tworzenie i podtrzymywanie określonej tożsamości.

Od czego zależy siła motywacji do podejmowania zachowań autoprezentacyjnych?

od przydatności danego wizerunku (impresji)
od subiektywnej wartości celów
od rozbieżności między aktualną impresją a impresją pożądaną

Co decyduje o wybieranym stylu autoprezentacji?

samowiedza jednostki
wyobrażenia tożsamości pożądanej i niepożądanej
wymagania roli społecznej
spostrzegane oczekiwania widowni
potencjalne konsekwencje publicznego wizerunku

Autoprezentacja pośrednia = „pławienie się w cudzej chwale”

Autoprezentacja wprost/ nie wprost

Źródło: Andrzej Szmajke, Autoprezentacja - niewinny spektakl dla innych i siebie [w:] M. Kofta, T. Szustrowa (red.) Złudzenia, które pozwalają żyć. Szkice z psychologii społecznej, Wyd. Naukowe PWN, Warszawa 2001, ss. 146-175; Andrzej Szmajke, Autoprezentacja - maski, pozy, miny, Wydawnictwo Ursa-Consulting, Olsztyn 1999.

POSTAWY

2007-11-23T06:29:00.000-08:00

Postawą wobec dowolnego obiektu (przedmiotu/ zdarzenia/ idei/ osoby) nazywamy względnie stałą skłonność do pozytywnego lub negatywnego ustosunkowywania się człowieka do tego obiektu.

Bohdan Wojciszke, 2000

Cechy postaw
ZNAK POSTAWY – stosunek do przedmiotu postawy
(+) dodatni
(O) obojętny
(–) ujemny

WAŻNOŚĆ – znaczenie, jakie przypisujemy danej postawie w swoim życiu
Postawy centralne – dotyczą obiektów ważnych dla jednostki, na które jednostka zwraca szczególną uwagę i podejmuje szereg zabiegów w celu konfrontacji z obiektem postawy.
Postawy peryferyjne – nie mają dla nas większego znaczenia. Nie wykazujemy zainteresowania obiektem takiej postawy, nie inicjujemy kontaktu z obiektem postawy.

TRWAŁOŚĆ – odporność postawy na zmianę
Postawy o wysokiej trwałości – niezmienność przekonań, emocji i zachowań związanych z obiektem pstawy.
Postawy o niskiej trwałości – podatne na zmiany.

Postawa ma charakter podmiotowy i przedmiotowy, tzn., jest zawsze:

CZYJĄŚ postawą (jednostki/ grupy) oraz
postawą WOBEC CZEGOŚ (obiektu/ przedmiotu postawy).

Definicja strukturalna postawy (lub „trójskładnikowa definicja postawy”) zakłada, że na postawę składają się trzy elementy (komponenty/ aspekty/ składniki):

Poznawczy
Co jednostka wie na temat obiektu postawy? Jakie ma przekonania na temat obiektu postawy?
Emocjonalny
Jakie emocje uruchamia w jednostce obiekt postawy? Jakie oszacowania i oceny są z nim związane?
Behawioralny
Jakie zachowania podejmuje (lub jest skłonna podjąć) jednostka wobec obiektu postawy?

Geneza postaw
Generowanie postaw może przebiegać czterema drogami:
(1) ZDOBYWANIE WIEDZY O OBIEKCIE – nabywanie przekonań na temat właściwości obiektu
(2) PRZEŻYCIA EMOCJONALNE kierowane na obiekt
(3) ZACHOWANIA kierowane na obiekt
(4) PRZEJMOWANIE „gotowych” postaw od innych.

Postawa jako rezultat emocji
1) warunkowanie klasyczne wielokrotne pojawianie się obiektu, któremu towarzyszy dowolna nagroda prowadzi do wykształcenia się pozytywnego stosunku do tego obiektu. Natomiast pojawianie się tego samego obiektu w trakcie jakiegoś zdarzenia karzącego (gdy towarzyszy mu bodziec awersyjny) – prowadzi do wykształcenia się stosunku negatywnego.
2) przeniesienie ustosunkowania z bodźca wywołującego reakcję emocjonalną na współwystępujący z nim obiekt postawy (nie wymaga wielokrotnego współwystępowania obiektu postawy z bodźcem generującym określone emocje).
3) Komunikaty podprogowe
4) Warunkowanie instrumentalne – uczenie się znaczenia pierwotnie obojętnej reakcji, dzięki temu, że po tej reakcji pojawiają się pozytywne lub negatywne dla jednostki zdarzenia (Koty Thorndike’a).
5) Efekt/zjawisko „samej ekspozycji” (Zajonc, 1985) im częściej jakiś obiekt jest eksponowany – tym bardziej jest przez nas lubiany = sama ekspozycja danego obiektu wystarcza aby go polubić (por. Cialdini, lubimy to, co znamy)
„Efekt samej ekspozycji” występuje w sytuacji, gdy obiekt postawy:
(1) na wstępie jest co najmniej neutralny
(2) nie jest eksponowany „non stop”
(3) jest złożony (obiekty proste szybciej się nudzą)
(4) jest niezbyt ważny (w wypadku ważnych obiektów dysponujemy zwykle większą ilością informacji na ich temat, co samo przez się silniej wpływa na nasze ustosunkowanie do tych obiektów.

Wpływ POSTAW na rozumienie świata
Postawy – podobnie jak inne rodzaje struktur wiedzy – wywołują tendencyjność w przetwarzaniu informacji o obiektach, których dotyczą.
Tendencyjność ta dotyczy:
¥ poszukiwania informacji (selektywność poszukiwania informacji)
¥ interpretacji danych odbieranych na bieżąco
¥ wnioskowania z danych
¥ zapamiętywania danych i przywoływania ich z pamięci

Selektywność w poszukiwaniu informacji
Aby przeciwdziałać wystąpieniu dysonansu poznawczego (por. Festinger) przyswajamy raczej informacje zgodne z naszymi postawami a unikamy informacji z nimi sprzecznych.

Warunki, w których zanika potrzeba unikania argumentów sprzecznych z postawą:

sytuacje wymuszające bezstronność (np. publiczny charakter zachowania/ konieczność wyjaśnienia go innym.
brak zaangażowania (sprawa jest dla nas mało ważna)
przekonanie, że łatwo poradzimy sobie z kontrargumentami
przygotowywanie się do zmiany poglądu, poszukiwanie argumentów na rzecz przyszłych poglądów

Tendencyjność interpretacji danych odbieranych na bieżąco
„Postawa wobec obiektu jest skojarzeniem REPREZENTACJI tego OBIEKTU z określonym ustosunkowaniem, czyli REAKCJĄ UCZUCIOWĄ” Russell Fazio (1986).
Siła tego skojarzenia jest równoznaczna z siłą postawy.
Postawy ukształtowane w wyniku naszego bezpośredniego kontaktu z ich obiektami cechują się większą siłą od postaw wykształconych na bazie informacji z drugiej ręki.
W wypadku silnych postaw samo pojawienie się obiektu postawy powoduje automatyczną aktywizację stosunku emocjonalnego wobec tego obiektu.

AUTOMATYCZNY i NIESPECYFICZNY wpływ emocji aktywizowanych przez pojawienie się obiektu postawy:
Pojawienie się obiektu postawy silnie pozytywnej – przyspiesza formułowanie pozytywnych, a opóźnia formułowanie negatywnych sądów na tematy nie związane z tymi obiektami.
Pojawienie się obiektu postawy silnie negatywnej – spowalnia formułowanie pozytywnych i przyspiesza formułowanie negatywnych sądów na tematy kompletnie nie związane z tymi obiektami.

Tendencyjność interpretacji danych wywoływanych z pamięci
Postawy, tak jak inne struktury wiedzy ułatwiają zapamiętywanie związanych z nimi informacji: materiał – zarówno zgodny, jak i sprzeczny z postawami jest lepiej zapamiętywany od materiału neutralnego!

(Hymes, 1986)

Sytuacyjne moderatory zgodności postaw z zachowaniem
(Abelson, 1982)

Sytuacje indywidualizujące = to warunki umożliwiające postępowanie zgodne z naszymi preferencjami, nakłaniające do myślenia o sobie lub o swoich poglądach i zachęcające nas do wykorzystywania płynących stąd wniosków we własnym działaniu. >zgodność postaw z zachowaniem bardzo duża

Sytuacje dezindywiduujące = to warunki, w których następuje czasowe nasilenie identyfikacji jednostki z jakąś grupą, jej symbolami i wartościami w takim stopniu, że jej osobiste wartości i opinie przestają regulować jej zachowanie. >zgodność postaw z zachowaniem zanika

Sytuacje skryptowe = to warunki, które mniej lub bardziej automatycznie inicjują gotowy już ciąg zachowań – czyli skrypt. >zgodność postaw z zachowaniem bardzo mała (zachowanie zgodne raczej ze skryptem)

Źródło: B. Wojciszke, 2000, s. 88, za: Abelson, 1982

STEREOTYPY

2007-11-20T06:36:00.000-08:00

Posługiwanie się stereotypami wynika z naturalnej skłonności umysłu do kategoryzowania obiektów. Grupowanie rzeczy, ludzi, zdarzeń czy cech realizuje zasadę oszczędności poznawczej.

PRZECIWDZIAŁANIE STEREOTYPOM I UPRZEDZENIOM

umożliwienie kontaktu ~ wykorzystanie hipotezy kontaktu (Aronson 1997)/ hipotezy ignorancji (Kenrick i wsp. 2002)
modyfikowanie stereotypów ~ (4 modele: kumulacyjny/ zmiany radykalnej/ wykształcania stereotypu nższego rzędu/ rozcieńczania)
rekategoryzacja
świadoma kontrola
wzbudzanie empatii

OCENIANIE

2007-11-14T04:47:00.000-08:00

Proces oceniania może przebiegać jako:
¥ oddolna integracja danych
¥ odgórne wykorzystanie schematu
¥ proces tendencyjnego sprawdzania hipotez

(1) OCENIANIE JAKO ODDOLNA INTEGRACJA DANYCH
~ integrowanie danych ILOŚCIOWYCH

SUMOWANIE = ocena globalna jest sumą ocen cząstkowych
UŚREDNIANIE = ocena globalna jest średnią z ocen cząstkowych
UŚREDNIANIE WAŻONE = ocena globalna jest średną z ocen cząstkowych pomnożonych uprzednio przez ich wagę.

(Norman Anderson, 1981)

~ integrowanie danych JAKOŚCIOWYCH

Efekt pierwszeństwa = informacje uzyskane jako pierwsze wywierają silniejszy wpływ na ocenę globalną niż informacje uzyskane w dalszej kolejności.
Np. osoba opisana jako: "INTELIGENTNA – PRZEDSIĘBIORCZA – IMPULSYWNA – KRYTYCZNA – UPARTA – ZAZDROSNA" jest oceniana wyżej niż osoba oceniana w odwrotnej kolejności: "ZAZDROSNA– UPARTA – KRYTYCZNA– IMPULSYWNA– PRZEDSIĘBIORCZA – INTELIGENTNA"}

(Solomon Asch, 1946)

Efekt świeżości = silniejsze oddziaływanie informacji odebranych jako ostatnie z kolei (pamięciowo najświeższych).

Hipoteza ukierunkowanego rozwijania sądu zakłada, że informacje otrzymane jako pierwsze dostarczają nam kontekstu interpretacyjnego dla danych uzyskanych w dalszej kolejności.

Warunki, w których efekt pierwszeństwa zanika lub przeradza się w efekt świeżości:

Dokonywanie ocen po każdej kolejnej porcji danych
Powtarzanie danych na głos
Konieczność odrębnego zapamiętania kolejnych informacji

Asymetrie ewaluatywne

Inklinacja pozytywna (positivity bias) = skłonność do formułowania raczej pozytywnych niż negatywnych ocen innych ludzi, siebie samego, obiektów społecznych i świata w ogóle (tzw. optymizm)

Efekt negatywności (negativity effect) = polega na silniejszym uzależnieniu oceny globalnej od negatywnych niż pozytywnych informacji, na których podstawie jest ona formułowana.

Silny efekt negatywności pojawia się jedynie w dziedzinie moralności, natomiast w dziedzinie sprawności ulega zanikowi lub odwróceniu do efektu pozytywności!

(2) OCENIANIE JAKO ODGÓRNE WYKORZYSTANIE SCHEMATU
Rola schematów w ocenianiu rośnie, gdy:

dany schemat był niedawno używany do formułowania ocen
schemat jest mało skomplikowany wewnętrznie
sąd wydawany jest w pośpiechu
losy człowieka oceniającego nie zależą od człowieka ocenianego

(3) OCENIANIE JAKO TENDENCYJNE SPRAWDZANIE HIPOTEZ

Źródła hipotez:
– nasze motywacje
– dotychczasowa wiedza ogólna
– początkowa wiedza o danej osobie
– nasze stany emocjonalne

Niezależnie od źródła, hipotezy ZNIEKSZTAŁCAJĄ PROCES FORMUŁOWANIA OCENY, wpływając na przebieg operacji umysłowych składających się na ten proces.

Jak PRACUJĄ hipotezy?
(1) organizują proces poszukiwania danych – we własnej pamięci lub w otoczeniu

(2) decydują o interpretacji znaczenia danych i o sposobie ich ujednoznaczniania

(3) decydują o wiarygodności danych

(4) zmieniają zachowanie autora hipotez tak, że osoby stanowiące obiekt hipotez mogą je potwierdzić własnym postępowaniem.

Warunki pojawienia się sekwencji zdarzeń określanej jako SAMOSPEŁNIAJĄCE SIĘ PROROCTWO:

bezpośredni kontakt między obserwatorem a „obiektem” hipotezy
relatywnie większa zdolność obserwatora do narzucenia własnej DEFINICJI SYTUACJI.

Źródło: Strelau, Psychologia..., t. 3, s. 68-76

PROCESY ATRYBUCJI

2007-11-13T13:41:00.000-08:00

ATRYBUCJE - to spostrzegane przyczyny (zdarzeń, zachowań)
Proces atrybucyjny to wnioskowanie przez ludzi o przyczynach własnych zachowań oraz zachowań innych ludzi. Ciekawość atrybucyjną człowieka stymuluje nietypowość zdarzenia oraz jego negatywny charakter.
Najistotniejsze znaczenie ma w procesie spostrzegania przyczyn rozróżnienie:
(1) przyczyn wewnętrznych (związanych z działającą osobą)
(2) przyczyn zewnętrznych (związanych z sytuacji, w jakiej ona działa)
(w "hydraulicznym" modelu atrybucji Heidera = rozróżnienie na przyczyny osobowe i środowiskowe)

Sformułowano wiele teorii wyjaśniających proces atrybucji.

► Fritz Heider (1958) Psychologia stosunków międzyludzkich…

Przypisywanie intencji jest naturalną ludzką czynnością. Ludzie wykazują skłonność do interpretowania w kategoriach intencjonalnych nawet zupełnie przypadkowych zdarzeń. Większość ludzkich zachowań jest zamierzona, a proces wyjaśniania ich przyczyn polega na odczytywaniu intencji. Ale ludzie przejawiają również zachowania NIEINTENCJONALNE. A konsekwencje psychologiczne przypisania komuś intencji / braku intencji są zupełnie odmienne.

Heider wprowadza rozróżnienie pomiędzy: przypisywaniem przyczynowości (kto jest sprawcą?) – a przypisywaniem winy/ odpowiedzialności (kto zawinił? kto jest odpowiedzialny za zdarzenie?).

Rozróżniając PRZYCZYNY OSOBOWE i ŚRODOWISKOWE widzi te dwa rodzaje przyczyn jako wzajemnie wykluczające się (tzw. "hydrauliczny model atrybucji" – Hewstone, 1989) :

PRZYCZYNY OSOBOWE obejmują: INTENCJE („Chcę”), ZDOLNOŚCI („Potrafię”, „Mogę”), MOTYWACJE („Usiłuję”),
PRZYCZYNY ŚRODOWISKOWE odwołują się do obiektywnych trudności, okoliczności czy warunków, w których realizowane było działanie.

To Heider pierwszy opisał efekt atrybucyjny polegający na niedocenianiu roli czynników sytuacyjnych w wyjaśnianiu przyczyn ludzkiego zachowania (tzw. PIERWOTNY BŁĄD ATRYBUCJI). Jego zdaniem zachowanie wraz z jego wykonawcą tworzy tak wyrazistą FIGURĘ PERCEPCYJNĄ, że przeciętny obserwator będzie przecenianiał rolę, jaką w determinacji zachowania odgrywały CECHY DYSPOZYCYJNE WYKONAWCY (w porównaniu z rolą zewnętrznych czynników sytuacyjnych).
„Zachowanie ma tak wyraziste cechy, że wypełnia nam całe pole percepcyjne” (Heider, 1958:54)

► Teoria odpowiednich wniosków (correspondent inference theory) Jonesa i Davisa (1965)
Według Edwarda Jonesa i Keitha Davisa wyjaśnienie zachowania to ZROZUMIENIE INTENCJI, jakie się za tym zachowaniem kryją.
Proces wyjaśniania przebiega w dwóch etapach:
1) IDENTYFIKACJA INTENCJI (leżącej u podstaw wyjaśnianego zachowania)
2) ATRYBUCJA DYSPOZYCJI (cech osobowościowych wyonawcy)
Obserwator jest skłonny uznać, że zachowanie miało charakter intencjonalny, wówczas, gdy stwierdza że wykonawca:

wiedział, jakie skutki pociągnie za sobą zachowanie lub:
dyspopnował możliwościami wywołania pożądanych skutków.

Zdaniem Jonesa i Davisa, wnioskowanie o dyspozycjach jest zawsze poprzedzone wnioskowaniem o intencjach.
Zachowanie nieintencjonalne (np. wykonywane pod przymusem) nie pozwala – zdaniem autorów – przejść do dalszego etapu, czyli do wnioskowania o trwałych cechach wykonawcy.
Założenie to można poddać krytyce – jest wiele zachowań, których przyczyną są trwałe dyspozycje wykonawcy (np. zachowania świadczące o niewielkiej sprawności w różnych dziedzinach, zachowania niezgrabne lub głupie) – które wcale nie muszą mieć charakteru intencjonalnego.

Co wpływa na pewność wniosków atrybucyjnych według Jonesa i Davisa?
► zgodność zachowania z oczekiwaniami społecznymi
► informacja o ograniczeniach sytuacyjnych danego zachowania
► wartość emocjonalna (hedonic relevance)
► ksobność interpretacji (personalism)

► Teoria atrybucji Kelleya
Harold Kelley (1967, 1973) rozróżnił dwie grupy sytuacji, w których dokonujemy atrybucji:
► zdarzenia powtarzalne
► zdarzenia niepowtarzalne
Przyczyny zdarzeń powtarzalnych dociekamy według niego stosując racjonalną analizę przyczyn, przypominającą analizę wariancji (Model Anova) w statystyce (Kelley, 1967, 1973). Próbujemy wówczas uwzględnić 3 rodzaje informacji o:

spójności zachowania (jak spójne jest zachowanie osoby? czy wobec innych ludzi i w innych sytuacjach też się tak zachowuje/ zachowywała?)
wybiórczości zachowania (na ile wybiórcze jest to zachowania, czy do tego rodzaju zachowania osoba wybiera tylko ten "obiekt" czy wszytskich innych traktuje dokładnie tak samo?)
powszechności zachowania (na ile powszechne jest takie zachowanie wobec obiektu? czy wszyscy inni też tak go traktują? czy zdarza się to wyjątkowo i nikt inny do tej pory tak go nie potraktował?)

Odpowiedzi ta te trzy rodzaje pytań określane są jako "sześcian atrybucyjny", którego trzy boki odpowiadają trzem wymiarom atrybucyjnym:

Osoby – zachowanie może być spowodowane cechami WYKONAWCY (Kasia jest nielojalna)
Obiektu zachowania (bodźca) – cechami PRZEDMIOTU ZACHOWANIA (Staszek źle tańczy)
Okoliczności zachowania (czasu, miejsca) – cechami SYTUACJI (Na zabawie każdy tańczy z kim chce i nie obowiązuje zasada lojalności wobec partnera)

Żeby wyciągnąć wiarygodny wniosek przyczynowy – należy zestawić ze sobą wartości wszystkich trzech informacji.

BŁĘDY I TENDENCYJNOŚCI WNIOSKÓW ATRYBUCYJNYCH

Nasze wnioskowanie o przyczynach cudzych i własnych zachowań odbiega od rzeczywistości, pojawiają się w nim liczne tendencyjności i błędy atrybucyjne. Najważniejsze z nich, to:

podstawowy błąd atrybucji (przecenianie stopnia korespondencji między działaniem i cechami jego wykonawcy – a w konsekwencji przecenianie roli cech osobowości jako przyczyn cudzego zachowania)
asymetria aktor-obserwator ( większa skłonność do upatrywania przyczyn cudzych zachowań w osobowości niż w sytuacji, a własnych – w sytuacji)
egotyzm atrybucyjny (przypisywanie własnych sukcesów czynnikom wewnętrznym, a porażek – czynnikom sytuacyjnym)
egocentryzm atrybucyjny (przypisywanie sobie większej odpowiedzialności za wyniki uzyskiwane wspólnie z innymi osobami – bez względu na efekt – sukces czy porażka)
efekt fałszywej powszechności (przecenianie rozpowszechnienia własnych opinii i zachowań)

Strelau, Psychologia. Podręcznik akademicki... t. 3, PWN, Warszawa 2000, s. 45-56.

Funkcje procesów atrybucji
– funkcja kontroli
– funkcja przewidywania zdarzeń
– funkcja egotystyczna

PYTANIA KONTROLNE:
1) Czym różni się wyjaśnianie przyczyn zdarzeń powtarzalnych i niepowtarzalnych w ujęciu Harolda Kelleya?
2) Jakie są przyczyny podstawowego błędu atrybucji?
3) Jakie są przyczyny atrybucyjnej asymetrii aktor-obserwator?
4) Dlaczego ludzie przeceniają stopień rozpowszechnienia własnych poglądów i zachowań?

SCHEMATY POZNAWCZE

2007-11-13T12:19:00.000-08:00

Schematy – to struktury poznawcze, za pomocą których ludzie organizują swoją wiedzę o świecie.

Schemat poznawczy jest rozumiany jako organizacja naszych uprzednich doświadczeń z jakimś rodzajem zdarzeń, osób czy obiektów.

(Bartlett, 1932)

Uniwersalne zasady budowy schematu:
1) PROTOTYPOWOŚĆ
2) HIERARCHICZNOŚĆ

Postrzeganie rzeczywistości i nasze zachowanie zależy od wykształconych przez nas struktur wiedzy, przede wszystkim zaś od tego, które z nich są zaktywizowane w momencie dokonywania spostrzeżeń.
Warunkiem koniecznym do tego, by jakaś struktura wiedzy wpływała na przetwarzanie informacji – jest jej zaktywizowanie i możliwość zastosowania do przetwarzania danych.

Schematy są uruchamiane automatycznie!!!
Wybór schematu zależy to od ich DOSTĘPNOŚCI.

Dostępność = łatwość uświadamiania sobie myśli i idei. Idea dostępna – to taka, która jest obecnie uświadamiana albo, która może zostać łatwo przywołana do świadomości.
Schematy dostępne to te:
1) NAJCZĘŚCIEJ UŻYWANE
2) OSTATNIO UŻWANE
Stąd w aktywizowaniu schematów mogą uczestniczyć tzw. ZDARZENIA POPRZEDZAJĄCE, czyli ostatnie doświadczenia, które AKTYWIZUJĄ konkretne SCHEMATY.
Wzbudzanie schematu pod wpływem zdarzeń poprzedzających polega na zwiększaniu dostępności schematu pod wpływem tego, co było doświadczane bezpośrednio przedtem.

Rodzaje schematów:

SKRYPTY (reprezentacje ciągów zdarzeń i działań)
SCHEMATY OSÓB (STEREOTYPY & SCHEMATY RÓL SPOŁECZNYCH)
SCHEMATY CECH

Skrypt = jest umysłową reprezentacją zdarzeń, działań lub ich ciągów
Schematy osób= to reprezentacje ludzi – konkretnych osób, postaci, ich rodzajów i kategorii.
Najważniejszymi kategorialnymi schematami osób są STEREOTYPY i ROLE SPOŁECZNE
Stereotyp = to uogólniona reprezentacja grupy osób wyodrębnionej ze względu na jakąś łatwo zauważalną cechę określająca społeczną tożsamość członków danej grupy
Schemat roli społecznej = jest zbiorem oczekiwań co do zachowań odpowiednich czy typowych dla osoby zajmującej jakąś pozycję społeczną
Schematy cech – nie odzwierciedlają ani „całych ludzi” ani „całych zdarzeń” lecz jedynie pewne rodzaje ich zmienności i powiązań pomiędzy oderwanymi cechami, np. „inteligentny” – w okularach; „ciepły” – otyły; etc.

Schematy decydują o selektywności uwagi, o sposobie interpretacji nadchodzących informacji o zapamiętywaniu informacji oraz przywoływaniu danych z pamięci.

Źródło: Strelau, Psychologia. Podręcznik akademicki... t. 3, GWP, Gdańsk 2000, s. 27-45; Aronson i wsp., Psychologia społeczna. Serce i umysł, Zysk i S-ka, Poznań 1997, s. 124-136.

PYTANIA KONTROLNE:
1) Co to jest schemat poznawczy?
2) Jakie wyróżniamy rodzaje schematów?
3) Na czym polega zasada prototypowości, a na czym zasada hierarchiczności w odniesieniu do struktur wiedzy?
4) W jaki sposób schematy wpływają na zapamiętywanie informacji?
5) Jakie warunki musza być spełnione, aby skrypt zaczął regulować przebiegiem zachowania?

PSYCHOLOGIA POZNAWCZA

2007-11-12T14:35:00.000-08:00

TEORIA DYSONANSU POZNAWCZEGO

PODSTAWOWE TWIERDZENIA

Uznawanie przekonań między którymi zachodzi stosunek dysonansu – jest nieprzyjemne dla jednostki (= KARA)
Jednostki starają się usunąć lub zmniejszyć dysonans (albo unikać sytuacji wywołujących dysonans)
Im silniejsze napięcie (kara wywołana przez dysonans) – tym silniejsza tendencja do jego usunięcia.
Każda reakcja usuwająca dysonans będzie miała tendencję do utrwalania się.
Napięcie wywołane przez dysonans jest tym większe – im ważniejsze dla człowieka przekonania między którymi zachodzi dysonans.
Napięcie jest większe jeśli liczba i ważność przekonań sprzecznych wobec dysonansowego przekonania jest większa niż liczba i ważność przekonań z nim zgodnych.
Dysonans można zmniejszyć poprzez: autoperswazję, przyjęcie dodatkowego przekonania lub zmianę przekonań pozostających w dysonansie.

Redukcja dysonansu może nastąpić przez:

ZMIANĘ ZACHOWANIA – tak by było ono zgodne z dysonansowym elementem poznawczym (tzw. AUTOPERSWAZJA)
ZMIANĘ JEDNEGO Z PRZEKONAŃ pozostających w dysonansie = (uzasadnienie zachowania – przez zmianę dotychczasowego elementu poznawczego, tak by był on bardziej adekwatny i mniej sprzeczny z zachowaniem)
PRZYJĘCIE DODATKOWEGO PRZEKONANIA, które jest zgodne z zachowaniem i je wspiera lub pozwala zbagatelizować dysonans (= uzasadnienie zachowania przez dodanie nowego elementu poznawczego)

"Kiedy poświęcamy jakiejś sprawie dużo czasu i energii,

to jest prawie niemożliwe, aby nas przekonać, że

sprawa nie była tego warta."

Aronson i wsp., Psychologia społeczna.

Serce i umysł, Zysk i Sp., Poznań 1997.

Por także: http://www.psychologia.apl.pl/index.php?option=com_content&task=view&id=86&Itemid=6

Uzasadnianie wysiłku ~ występująca u ludzi tendencja do podwyższania oceny tego, co wymagało dużego nakładu pracy i energii.

Decyzja WAŻNA

kosztowna
trudna do zmiany
wymagająca wysiłku
powoduje negatywne konsekwencje dla drugiej osoby

Aronson i wsp., Psychologia społeczna. Serce i umysł. Zysk i Sp., Poznań 1997.

DYSONANS PODECYZYJNY

im ważniejsza decyzja - tym większy dysonans
im bardziej nieodwracalna decyzja - tym większa potrzeba reduckji dysonansu

Dysonans podecyzyjny jest rozwiązywany poprzez:

+ podniesienie atrakcyjności wybranej alternatywy oraz

+ obniżenie atrakcyjności alternatywy, której się nie wybrało.

__________________________________

TECHNIKI NAKŁANIANIA

"NISKA PIŁKA"

"STOPA W DRZWI"

"DRZWIAMI W TWARZ"

__________________________________

Teoria samopotwierdzania ~ ludzie posiadają potrzebę potwierdzania swojego Ja – bez względu na to, czy pojęcie Ja jest pozytywne czy negatywne – nawet jeśli w niektórych sytuacjach stoi to w konflikcie z podwyższaniem własnej wartości i usprawiedliwiania siebie

Teoria autoafirmacji ~ ludzie są bardzo elastyczni w zmaganiu z zagrożeniami samooceny i likwidują związany z tym dysonans poprzez podnoszenie samooceny i doskonalenie kompetencji w dziedzinie nie związanej z jej zagrożeniem

Aronson i wsp., Psychologia społeczna. Serce i Umysł, Zysk i Sp., Poznań 1997.

PSYCHOLOGIA - materiały do wykładu

2007-11-12T14:14:00.000-08:00

Słowo "psychologia" pochodzi od zestawienia greckich słów:

ψυχή [psyche] = dusza i

λόγος [logos] = słowo, myśl, rozumowanie,

co oznacza "naukę o duszy".

1. Definicja psychologii
Psychologia ~ zajmuje się naukowym opisem, wyjaśnianiem i przewidywaniem zachowań ludzi.

Początek psychologii naukowej datuje się umownie na rok 1879, kiedy to Wilhelm Wundt zakłada w Lipsku, w Niemczech pierwsze laboraorium psychologiczne i prowadzi eksperymenty w zakresie psychofizjologii.

Shaughnessy, Zechmeister, Zechmeister, Metody badawcze w psychologii, GWP, Gdańsk 2002, s. 21-23

2. Behawioryzm
§ Eksperymenty Iwana Pawłowa, warunkowanie klasyczne (reaktywne)
Każdy bodziec, który dany organizm potrafi spostrzec, może być użyty do wywoływania reakcji warunkowej w każdym mięśniu lub gruczole – przez odpowiednie skojarzenie tego bodźca warunkowego z biologicznie ważnym bodźcem bezwarunkowym.
§ Koty Thorndike’a – uwalnianie się ze skrzynki problemowej
Prawo efektu
Każdy akt, który w danej sytuacji wywołuje zadowolenie, zostaje skojarzony z tą sytuacją tak, że kiedy sytuacja powtarza się, jest bardziej prawdopodobne niż kiedykolwiek przedtem, iż dany akt zostanie powtórzony. I na odwrót – każdy akt, który w danej sytuacji wywołuje przykrość, zostaje oddzielony od tej sytuacji – gdy powtórzy się ona, ponowne wystąpienie tego aktu jest mniej prawdopodobne niż przedtem. (Thorndike, 1905: 202)
§ Skinner – warunkowanie sprawcze (oparte na konsekwencjach)
Warunkowanie sprawcze jest procesem, za pomocą którego można modyfikować zachowanie lub za pomocą którego reguluje się tempo wytwarzania reakcji sprawczej przez manipulowanie otoczeniem. Jeśli wytwarzana jest pewna reakcja sprawcza i następuje po niej bodziec wzmacniający – to prawdopodobieństwo ponownego wystąpienia tej reakcji wzrasta.

Źródło: Zimbardo, Ruch, Psychologia i życie, PWN, Warszawa 1994, s. 96-132.

3. Psychoanaliza
Psychoanaliza powstała dla celów terapii i diagnostyki. Zrozumiano, że leczenie zaburzeń psychicznych wymaga wzięcia pod uwagę nieuświadamianych treści psychicznych – czyli tego, co, znajduje się w psychice pacjenta, ale o czym pacjent „nie chce” wiedzieć.
Założenia dotyczące organizacji osobowości: id, ego, superego.
Osobowość ludzka składa się z trzech struktur: id – ego – superego. Wyjściowa struktura osobowości, którą człowiek przynosi ze sobą na świat ma charakter czysto biologiczny i funkcjonuje wg zasady przyjemności id = Ono (w oryginale niemieckim: Es).
W toku doświadczeń z realnym światem formuje się struktura ego = Ja (Ich). Funkcjonuje wg zasady realizmu. Jest pośrednikiem, mediatorem między id a superego.
Trzecia struktura to superego = Nad-Ja (Über-Ich) – formułuje się w toku socjalizacji i funkcjonuje wg zasady dobra i zła. Stanowi swego rodzaju kodeks moralny – wmontowany zarówno w jednostkę jak i w kulturę – spełnia funkcję sumienia czuwającego nad przestrzeganiem zasad moralnych. Dysponuje ono możliwością wypierania poza świadomość jednostki treści niezgodnych z tym kodeksem moralnym.
Wyparte treści działają z ukrycia i zakłócają racjonalność myślenia, powodują liczne błędy rozumienia/ zapamiętywania/ postępowania, a nawet zaburzenia psychotyczne.
Cele, którym służą te struktury są sprzeczne i stanowią przyczynę ambiwalencji w obszarze życia psychicznego jednostki ludzkiej. Z natury osobowości wynika, że człowiek nie jest w stanie ani całkowicie zaakceptować swoich pragnień, ani z nich zrezygnować.
Kultura jako źródło cierpień.
Kultura stanowi warunek uczłowieczenia jednostki ludzkiej, ale jest również źródłem represji jej dążeń. Umożliwia rozwój osobowości a jednocześnie ogranicza jej samorealizację. Konflikt między jednostką a kulturą jest nieuchronny i stały, gdyż każdy sposób jego rozwiązania powoduje olejne skutki negatywne. Człowiek nie ma szansy na dokonanie dobrego wyboru – niszczenie w sobie kultury powoduje wyrzuty sumienia; podporządkowanie się kulturze – oznacza rezygnację z siebie. Jednostka ludzka jest ambiwalentna nie tylko w swoich dążeniach, ale i w relacji z kulturą.

Źródło: Hall, Lindzey, Teorie osobowości, PWN, Warszawa 1994.

4. Psychologia humanistyczna
Psychologia humanistyczna ukonstytuowała się w latach sześćdziesiątych XX w jako „trzecia siła” w psychologii = obok behawioryzmu i psychoanalizy. Jej ojcami założycielami byli Maslow, Rogers i May.
Szkoła ta była pełna ufności w pozytywny potencjał człowieka i szanse jego twórczego spełniania się. Punktem wyjścia ich dociekań był człowiek, jako osoba, która podlega nieustannym zmianom stając się SOBĄ = realizując swoje potencjały i wybierając własną drogę życia. Osoba może spełniać siebie tylko jako byt świadomy swojej sytuacji i odpowiedzialności. Człowiek jest wolny wówczas, gdy ma co przeciwstawić naciskom świata i ma co zaoferować mu od siebie. Nie musi być ofiarą kultury ani jej wytworem. Jest wytworem własnym za tę kulturę odpowiedzialnym. Zmiana w świecie może nastąpić jedynie poprzez to, że ludzie samodzielnie staną się lepsi, mądrzejsi, zdolni do zrozumienia innych ludzi i siebie samych. → w ten sposób sformułowany zosta nowy paradygmat myślenia o człowieku /nie gnębionego przez kulturę i zobowiązanego do przeciwstawiania się jej, człowieka, który wytwarza i ulepsza świat w ten sposób, że kształtuje i ulepsza siebie.
Abraham Maslow– główny teoretyk psychologii humanistycznej, sformułował dwie podstawowe tezy dotyczące osobowości:
człowiek nie „jest” ale „staje się” – jest to jego potencja wrodzona. Stawanie się jest ważniejsze niż zaspokajanie potrzeb istnienia i relacji z innymi ludźmi.
koronną potrzebą człowieka jest samoaktualizacja – pełne wykorzystanie potencjałów, które są mu dane. Człowiek, który nie staje się aktualizując siebie – rezygnuje z atrybutu człowieczeństwa.

Źródło: Hall, Lindzey, Teorie osobowości, PWN, Warszawa 1994.

Piramida potrzeb wg Maslowa
V. Potrzeba SAMOREALIZACJI

IV. Potrzeba SZACUNKU

III. Potrzeba AFILIACJI

II. Potrzeba BEZPIECZEŃSTWA

I. Potrzeby FIZJOLOGICZNE

5. Psychologia poznawcza
Konstrukt = to sposób w jaki ludzie spostrzegają, pojmują i interpretują świat społeczny.
Dwa podstawowe motywy ludzkiego działania (wg psychologii poznawczej):
¥ Potrzeba bycia ADEKWATNYM (tak jak to tylko możliwe) = potrzeba adekwatnego spostrzegania świata (poznanie społeczne)
¥ Potrzeba SAMOUSPRAWIEDLIWIANIA SIĘ = takiego usprawiedliwiania naszych myśli i działań, by mieć o sobie dobre mniemanie (samoocena) = potrzeba podtrzymywania samooceny

Źródło: Aronson i wsp., Psychologia społeczna. Serce i umysł, Zysk i S-ka, Poznań 1997.

POLECANE LINKI

2007-11-12T12:12:00.000-08:00

(strony polskojęzyczne):

(strony angielskojęzyczne):