Sunday, February 15, 2009

Psychologia społeczna

studia stacjonarne I stopnia, kierunek: Socjologia, I rok (semestr 2)
Forma zajęć: konwersatorium: 30 godzin

CELE KSZTAŁCENIA:
Celem zajęć jest zapoznanie studentów z problematyką, podstawowymi teoriami i wynikami badań w dziedzinie psychologii społecznej. Wiedza dotycząca podstawowych pojęć, jakimi operuje ta dyscyplina ma rozwijać u studentów umiejętności analizy mechanizmów wpływu obecności innych ludzi na zachowanie się jednostki.

TREŚCI KSZTAŁCENIA:
[1] Psychologia społeczna jako nauka
(wprowadzenie + zajęcia organizacyjne)
Przedmiot i metody psychologii społecznej (definicja Aronsona). Wyjaśnienie zachowań człowieka w różnych szkołach psychologicznych (introspekcjonizm, bahawioryzm, psychoanaliza, psychologia postaci, psychologia poznawcza). Pytania stawiane przez psychologię społeczną.


[2] Motywy ludzkiego działania
Obraz jednostki w psychologii poznawczej. Potrzeba podtrzymywania samooceny a praca nad budowaniem adekwatnego obrazu świata. Teoria dysonansu poznawczego Festingera. Dysonans podecyzyjny. Teoria autoafirmacji. Samopotwierdzanie a podwyższanie poczucia własnej wartości.
1. Elliot Aronson, Timothy D. Wilson, Robin M. Alert, Psychologia społeczna. Serce i umysł. Wydawnictwo Zysk i S-ka, Poznań 1997, Rozdz. 1 Wprowadzenie do psychologii społecznej, s. 19-31, rozdz. 3. Dysonans poznawczy a potrzeba podtrzymywania samooceny, s. 78-122.
2. Hans Eysenck, Michael Eysenck, Podpatrywanie umysłu, GWP, Gdańsk 2003, rozdz. 19. Rozwiązywanie wewnętrznego konfliktu, s. 237-248.

[3] Co to jest wpływ społeczny?
Konformizm. Informacyjny a normatywny wpływ społeczny. Eksperyment Ascha. Autorytet. Zasada wzajemności. Zaangażowanie i konsekwencja. Techniki nakłaniania i manipulacji (drzwiami w twarz, stopa w drzwi, niska piłka). Skutki fizycznej obecności innych – facylitacja i hamowanie (próżniactwo) społeczne. Konformizm a procesy dezindywiduacji. Podejmowanie decyzji przez grupę. Typy zadań realizowanych przez grupy.
3. Jan Strelau (red.), Psychologia. Podręcznik akademicki t. 3. Jednostka w społeczeństwie i elementy psychologii stosowanej, GWP, Gdańsk 2000, Rozdz. 46. Wpływ społeczny, s.188 – 204.
4. Robert Cialdini, Wywieranie wpływu na ludzi. Teoria i praktyka. GWP, Gdańsk 1995.
5. Serge Moscovici (red.), Psychologia społeczna w relacji ja – inni. Rozdz. Wpływy świadome i nieświadome, Wydawnictwa Szkolne i Pedagogiczne, Warszawa 1998.

[4] Hiperuległość
Zachowania jednostek w sektach i grupach kultowych. Pranie mózgu. Syndrom maltretowanego współmałżonka. Mentalność sambo. Syndrom wyuczonej bezradności. Syndrom sztokholmski. Huśtawka emocjonalna. Uległość wobec autorytetu.
6. Dariusz Doliński, „Hiperuległość” w: Jednostka i społeczeństwo. Podejście psychologiczne. (red.) Maria Lewicka przy współpracy Janusza Grzelaka, GWP, Gdańsk 2001.
7. Rosalind B. Penfold, Kochać zbyt mocno (Kapcie potwora), czyli o tym jak wygląda przemoc domowa. Wydawnictwo Nowa Proza, Warszawa 2007.

[5] Manipulacja i perswazja w relacjach społecznych
8. Marek Tokarz, „Naiwne taktyki manipulacyjne: 1. Presja i szantaż”, s. 245-264. [w:] M. Tokarz, Argumentacja. Perswazja. Manipulacja. GWP, Gdańsk 2006.
9. Susan Forward, Donna Frazier, Szantaż emocjonalny, GWP, Gdańsk 1999, rozdz. 4, Narzędzia pracy szantażysty, s. 71-86; rozdz. 5. Wewnętrzny świat szantażysty, s. 87-105; rozdz. 6. Trzeba dwojga, s. 106-129; rozdz. 7 Wpływ szantażu, s. 130-142 (w sumie: rozdziały: 4-7, s. 71-142).

[6] Propaganda i psychologia reklamy
10. Frank R. Kardes, Psychologia reklamy [w:] Timothy C. Brock, Melanie C. Green (red.) Perswazja. Prespektywa psychologiczna, Wydawnictwo Uniwersytetu Jagiellońskiego, Kraków 2007, s. 368-393.
11. J. Borkowski, Świt wolnego słowa. Język propagandy politycznej 1981-1995, rozdz. „Propaganda, perswazja, nowomowa. Uściślenia terminologiczne i stanowisko badawcze"” s. 15-28, Wydawnictwo Uniwersytetu Wrocławskiego, Wrocław 2003.

[7] Wiedza jednostki o świecie społecznym
Schematy poznawcze a przetwarzanie informacji o świecie. Budowa i funkcje schematów poznawczych (dostępność schematu, zdarzenia poprzedzające). Zmiana schematów, samospełniające się proroctwo. Konstrukty społeczne a indywidualne traktowanie obiektu.
12. Jan Strelau (red.), Psychologia. Podręcznik akademicki t. 3. Jednostka w społeczeństwie i elementy psychologii stosowanej. GWP, Gdańsk 2000, Rozdz. 42.1 Wiedza jednostki i sądy o świecie społecznym, s. 25-44.
13. Elliot Aronson, Timothy D. Wilson, Robin M. Alert, Psychologia społeczna. Serce i umysł. Wydawnictwo Zysk i S-ka, Poznań 1997, Rozdz. 4 Poznanie społeczne: w jaki sposób myślimy o świecie społecznym, s. 126-169.
14. Serge Moscovici, (red.), Psychologia społeczna w relacji ja – inni, Wydawnictwa Szkolne i Pedagogiczne, Warszawa 1998, Rozdz. 8. Postrzeganie innych: podejście socjopoznawcze, s. 156-178.

[8] Wyjaśnianie przyczyn zdarzeń
Procesy atrybucji w koncepcjach Heidera, Jonesa i Davisa, Bema, Kelley’a. Błędy i tendencyjności procesów atrybucji.
15. Jan Strelau (red.), Psychologia. Podręcznik akademicki t. 3. Jednostka w społeczeństwie i elementy psychologii stosowanej. GWP, Gdańsk 2000, Rozdz. 42.2 Procesy atrybucji, s. 45-68.
16. David G. Myers, Psychologia społeczna, Wyd. Zysk i S-ka, Poznań 2003, rozdz. Sądy i przekonania społeczne, 93-110.
17. Hans Eysenck, Michael Eysenck, Podpatrywanie umysłu, GWP, Gdańsk 2003, rozdz. 16. Wiarygodność zeznań naocznych świadków, 17. Czy można robić dwie rzeczy jednocześnie? 18. Zapamiętywanie i zapominanie, s. 204-236.

[9] Procesy oceniania
Ocenianie jako oddolne integrowanie danych. Ocenianie jako odgórne wykorzystanie schematu. Ocenianie jako proces tendencyjnego sprawdzania hipotez. Zjawisko samospełniającego się proroctwa. Asymetrie i tendencyjności procesu oceniania. Efekt pierwszeństwa, efekt świeżości oraz inne asymetrie ewaluatywne. Heurystyki i wnioskowanie.
18. Jan Strelau (red.), Psychologia. Podręcznik akademicki t. 3. Jednostka w społeczeństwie i elementy psychologii stosowanej. GWP, Gdańsk 2000, Rozdz. 42.3. Ocenianie ludzi, s. 68-76.
19. David G. Myers, Psychologia społeczna, Wyd. Zysk i S-ka, Poznań 2003, rozdz. Sądy i przekonania społeczne, 110-150.

[10] Postawy i ich zmiana
Definicja i wymiary postawy (emocjonalny, poznawczy, behawioralny). Źródła i geneza postaw. Postawy a rozumienie świata. Postawy jawne i utajone. Zmiana postaw. Uodpornienie postawy. Komunikaty perswazyjne. Efekt bumerangowy a teoria reaktancji. Zmiana postaw przez oddziaływanie reklamy oraz innych przekazów masowych.
20. Elliot Aronson, Timothy D. Wilson, Robin M. Alert, Psychologia społeczna. Serce i umysł. Wydawnictwo Zysk i S-ka, Poznań 1997, Rozdz. 8 Postawy i zmiana postaw: wpływanie na myśli i uczucia, s. 312-353.
21. Dominika Maison, Utajone postawy konsumenckie. Analiza możliwości wykorzystania metody IAT, Rozdz. 1. Co to są postawy utajone? GWP, Gdańsk 2004, s. 13-35.

[11] Autoprezentacja i atrakcyjność interpersonalna
Techniki i strategie autoprezentacji. Motywy podejmowania zachowań autoprezentacyjnych. Czynniki kreujące atrakcyjność (częstość kontaktów, podobieństwo a dopełnienie, techniki ingracjacyjne).
22. Andrzej Szmajke, Autoprezentacja – niewinny spektakl dla innych i siebie, [w:] Złudzenia, które pozwalają żyć (red.) Mirosław Kofta i Teresa Szustrowa, Wydawnictwo Naukowe PWN, Warszawa 2001, s. 146-176
23. David G. Myers, Psychologia społeczna, Wyd. Zysk i S-ka, Poznań 2003, rozdz. Autoprezentacja, s. 86-91.
24. Mark Leary, Wywieranie wrażenia na innych. O sztuce autoprezenatcji, GWP, Gdańsk 1999, rozdział 3 Motywy autoprezentacji.
25. A. Tesser, R. B. Felson, J. M. Suls (red.), Ja i tożsamość. Perspektywa psychologiczna, rozdział 8 Strategiczna kontrola informacji: kierowanie wrażeniem i autoprezentacja w życiu codziennym, GWP, Gdańsk 2004.
26. Elliot Aronson, Timothy D. Wilson, Robin M.Akert Psychologia społeczna. Serce i umysł. Rozdz. 10 Atrakcyjność interpersonalna: od pierwszego wrażenia do związków uczuciowych. Zysk i S - ka Wydawnictwo. Poznań 1997.
27. Zbigniew Nęcki: Atrakcyjność wzajemna rozdz. 5: Wzajemna percepcja i rozdz. 6: Rola wyglądu fizycznego. Wydawnictwo Profesjonalnej Szkoły Biznesu, Kraków 1996.

[12] Męskość – kobiecość. Kształtowanie tożsamości rodzajowej.
28. Nancy Etcoff, Przetrwają najpiękniejsi. Wszystko, co nauka mówi o ludzkim pięknie. Wydawnictwo CiS i Wydawnictwo W.A.B.
29. Ellyn Kaschack, Nowa psychologia kobiety. Podejście feministyczne, GWP, Gdańsk 1998, rozdz. Cielesność tożsamości, s.69-98; rozdz. Ciało jako przedmiot prezentacji, Ciało jako pole walki, Jedzenie czy seks.
30. Sandra Lipsitz Bem Męskość Kobiecość. O różnicach wynikających z płci ; rozdz. Kształowanie tożsamości rodzajowej. Wrastanie w kulturę s. 129 – 145 oraz część Dążenie do utopii : eliminowanie polaryzacji rodzajów; s. 181 – 185. GWP, Gdańsk 2000.
31. „Kobiety i mężczyźni: odmienne spojrzenie na róźnice”. (red.) Bogdan Wojciszke Rozdział 4: „Społeczne uczenie się męskości i kobiecości”, s.97-114, GWP, Gdańsk 2002.
32. Elizabeth Badinter: XY tożsamość mężczyzny, cz. I - „Stworzenie samca Y” (cała) i rozdz. 2 „Mężczyzna pogodzony z samym sobą” w cz. II: „Być mężczyzną (XY)”, s. 144-163. Wydawnictwo W. A. B.,Warszawa 1993.
33. Zbyszko Melosik „Kryzys męskości w kulturze współczesnej” s. 7-88, Wydawnictwo Wolumin. Poznań 2002 lub:
34. Krzysztof Arcimowicz „Obraz mężczyzny w polskich mediach. Prawda. Fałsz. Stereotyp", rozdziały: I – „Dwa paradygmaty męskości w kulturze współczesnej” i III – „Wizerunek mężczyzny w reklamie telewizyjnej”, VI – „Wzory męskości propagowane w podręcznikach przysposobienia do życia w rodzinie i wychowania do życia w rodzinie”; GWP, Gdańsk 2003.
35. Robert Bly: Żelazny Jan. Rzecz o mężczyznach, Rebis 1993.
36. Ole Vedfeld, Kobiecość w mężczyźnie. Psychologia współczesnego mężczyzny, Wydawnictwo Eneteia 2004.

[13] Emocje w życiu społecznym
Zachowania prospołeczne. Agresja w życiu społecznym (uwarunkowania sytuacyjne, hamowanie zachowań agresywnych). Deindywiduacja i anonimowość. Oddziaływanie mediów. Teoria społecznego uczenia się agresji. Psychologia miłości: trzy składniki związku (intymność, namiętność, zaangażowanie).
37. Elliot Aronson, Timothy D. Wilson, Robin M. Alert, Psychologia społeczna. Serce i umysł. Wydawnictwo Zysk i S-ka, Poznań 1997, Rozdz. 11 Zachowania prospołeczne: dlaczego ludzie pomagają innym?, s. 454-493; Rozdz. 12 Agresja: dlaczego ranimy innych ludzi? s. 496-535.
38. Hans Eysenck, Michael Eysenck, Podpatrywanie umysłu, GWP, Gdańsk 2003, rozdz. 6.Seks, przemoc i kasety wideo, s. 81-91, rozdz. 15. Buzujące emocje, s. 188-199.

[14] Stereotypy
Procesy stereotypizacji. Cechy, trwałość, pochodzenie i funkcje stereotypów. Autokategoryzacja. Tożsamość osobista i tożsamość grupowa. Swojskość i obcość jako kategorie postrzegania społecznego. Hipoteza kontaktu międzygrupowego. Konflikt międzygrupowy.
39. Walter G. Stephan, Cookie W. Stephan, Wywieranie wpływu przez grupy. Psychologia relacji, rozdz. „Stereotypy”, s.13-43, GWP, Gdańsk 1999.
40. C. N. Macrae, Ch. Stangor, M. Hewstone, Stereotypy i uprzedzenia. Najnowsze ujęcie, cz. II - „Powstawanie i rozwój stereotypów”, s.37-97, GWP, Gdańsk 1999.
41. Ewa Nowicka, Swojskość i obcość jako kategorie socjologicznej analizy [w:] Swoi i obcy, red. Ewa Nowicka, UW 1990 lub z książki Inny, obcy, wróg, red. Ewa Nowicka i Jan Nawrocki artykuł P. Szydlaka i E. Nowickiej: „Swoi i obcy: granice jawne i ukryte”.
42. Mirosław Kofta, Grzegorz Sędek, Stereotypy duszy grupowej a postawy wobec obcych: wyniki badań sondażowych, [w:] Psychologia rozumienia zjawisk społecznych, red. B. Wojciszke, M. Jarymowicz, PWN, Łódź 1999.
43. Rene Girard, Kozioł ofiarny, rozdz. „Stereotypy prześladowań”, WŁ, Łódź 1987.
44. Jean Delumeau, Strach w kulturze Zachodu, rozdz. IX - „Agenci Szatana II. Żyd, zło absolutne”, PAX 1986.

[15] Uprzedzenia i ich zwalczanie
Rodzaje uprzedzeń. Modyfikowanie stereotypów i uprzedzeń.
45. Elliot Aronson, Timothy D. Wilson, Robin M. Alert, Psychologia społeczna. Serce i umysł. Wydawnictwo Zysk i S-ka, Poznań 1997, Rozdz. 13 Uprzedzenia: przyczyny i lekarstwa, s. 539-586.
46. Jane Elliot, Siła i patologia uprzedzeń, s. 577-580 oraz 568-570 [w:] Philip G. Zimbardo, Floyd L. Ruch, Psychologia i życie, Wyd. Naukowe PWN, Warszawa 1994.
47. Dawid M. Amodio, Patricia G. Devine, Zmieniane uprzedzeń: wpływ perswazji na ukryte i jawne przejawy tendencyjności rasowej, [w:] Timothy C. Brock, Melanie C. Green (red.) Perswazja. Prespektywa psychologiczna, Wydawnictwo Uniwersytetu Jagiellońskiego, Kraków 2007, s. 326-365.
48. Anne Mass, Luciano Arcuri: Język a stereotypizacja [w:] C. N. Macrae, Ch. Stangor, M. Hewstone: Stereotypy i uprzedzenia. Najnowsze ujęcie, GWP, Gdańsk 1999.
49. Todd D. Nelson „Psychologia uprzedzeń”, GWP, Gdańsk 2003, rozdział 8 „Seksizm”, szczególnie „Seksizm w języku”.
50. Psychologia. Podręcznik akademicki. Jednostka w społeczeństwie i elementy psychologii stosowanej (red.) Jan Strelau rozdz. Uprzedzenia s. 214 – 223. GWP, Gdańsk 2000.

[] Kolokwium zaliczeniowe

WYKAZ UMIEJĘTNOŚCI: Student powinien znać podstawowe koncepcje i pojęcia, jakimi posługuje się psychologia społeczna przy wyjaśnianiu zachowań ludzkich oraz umieć je odnieść do analizy konkretnych sytuacji społecznych.

FORMA WERYFIKACJI WIEDZY:
Kolokwium pisemne, testy z lektur przed rozpoczęciem zajęć.

Literatatura podstawowa:
1. Strelau J. (red.), Psychologia. Podręcznik akademicki. T.3: Jednostka w społeczeństwie i elementy psychologii stosowanej, GWP, Gdańsk 2000. (zwł. Dział VIII pt. „Człowiek w relacji z innymi”, s. 25-224)
2. Aronson E., Wilson T.D., Akert R.M., Psychologia społeczna. Serce i umysł, Wyd. Zysk i S-ka, Poznań 1997.
3. Cialdini R., Wywieranie wpływu na ludzi. Teoria i praktyka, GWP, Gdańsk 1995.
4. Kozielecki J., Psychologiczne koncepcje człowieka, PIW, Warszawa 1980.
5. Stehan W.G., Stephan C.W., Wywieranie wpływu przez grupy. Psychologia relacji, GWP, Gdańsk 1999.

Literatura uzupełniająca
6. Philip G. Zimbardo, Floyd L. Ruch, Psychologia i życie, Wydawnictwo Naukowe PWN, Warszawa 1994, s. 92–136. 7. Roger R. Hock (red.), 40 prac badawczych, które zmieniły oblicze psychologii. Fascynująca podróż w krainę nauki, GWP, Gdańsk 2003.
8. Tomaszewski T. (red.), Psychologia ogólna, PWN, Warszawa 1982.
9. Wiesław Łukaszewski, Wielkie pytania psychologii, GWP, Gdańsk 2003.
10. Kozielecki J., Psychologiczne koncepcje człowieka, PIW, Warszawa 1980.
11. Elliot Aronson, Człowiek istota społeczna, Wydawnictwo Naukowe PWN, Warszawa 2002.
12. Elliot Aronson (red.) Człowiek istota społeczna. Wybór tekstów, Wydawnictwo Naukowe PWN, Warszawa 2002.

Kontakt z wykładowcą: anna.kacperczyk@gmail.com
Konsultacje: Wydz. Ek–Soc., pok. A122